THE PAPER

Καθώς οι νεότεροι χρήστες δείχνουν ολοένα και μεγαλύτερη κόπωση από το ατελείωτο scrolling, οι εφαρμογές γνωριμιών επιχειρούν να προσαρμοστούν σε μια γενιά που θέλει οι γνωριμίες να είναι περισσότερο κοινωνικές και να συνδέονται με πραγματικές εμπειρίες εκτός οθόνης.

Η τελευταία κίνηση έρχεται από το Tinder, το οποίο ανακοίνωσε τη νέα λειτουργία «Group Hangouts». Μέσω αυτής, παρέες φίλων μπορούν να ανακαλύπτουν άλλες ομάδες, να κάνουν match και να οργανώνουν κοινές δραστηριότητες.

Για να δημιουργηθεί ένα Group Hangout, ο χρήστης επιλέγει αρχικά μια δραστηριότητα και προσκαλεί τουλάχιστον δύο φίλους. Μόλις η ομάδα φτάσει τα τρία μέλη, το προφίλ της μπορεί να εμφανιστεί στο βασικό περιβάλλον της εφαρμογής και να γίνει ορατό σε άλλες παρέες. Κάθε ομάδα μπορεί να έχει έως 15 άτομα.

Οι χρήστες μπορούν στη συνέχεια να περιηγούνται σε άλλες ομάδες και να δηλώνουν ενδιαφέρον σε όσες τους τραβούν την προσοχή. Εάν τουλάχιστον ένα άτομο από κάθε ομάδα κάνει like στην άλλη παρέα, ανοίγει κοινή συνομιλία ώστε τα μέλη να συνεννοηθούν και να οργανώσουν μια έξοδο.

Το Tinder δίνει παράλληλα στους χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο της διαδικασίας. Μπορεί κανείς να αποχωρήσει από μια συνομιλία χωρίς να εγκαταλείψει την αρχική παρέα του, ενώ υπάρχει δυνατότητα αποκλεισμού ή αναφοράς άλλου συμμετέχοντος σε περίπτωση που κάποιος αισθανθεί άβολα.

Η νέα λειτουργία εμφανίζεται στο επάνω μέρος της αρχικής οθόνης του Tinder και διατίθεται σταδιακά στις ΗΠΑ και σε επιλεγμένες αγορές, ενώ αναμένεται να επεκταθεί και σε άλλες χώρες.

Από το «Double Date» στις ομαδικές εξόδους
Το Group Hangouts αποτελεί συνέχεια της προσπάθειας του Tinder να κινηθεί πέρα από το παραδοσιακό μοντέλο γνωριμιών μεταξύ δύο ατόμων. Την περασμένη χρονιά η εταιρεία λάνσαρε το «Double Date», μέσω του οποίου δύο φίλοι μπορούν να αναζητούν άλλες δυάδες.

Η νέα λειτουργία πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, αυξάνοντας τον αριθμό των συμμετεχόντων και μετατρέποντας τη γνωριμία σε κάτι που θυμίζει περισσότερο κοινωνική έξοδο παρά κλασικό ραντεβού.

Όπως δήλωσε στο TechCrunch η Claire Watanabe, αντιπρόεδρος Product Management του Tinder, μια από τις ιδέες που ενέπνευσαν τη λειτουργία προήλθε από μια γυναικεία πανεπιστημιακή ομάδα βόλεϊ, η οποία είχε δημιουργήσει προφίλ στο Tinder κατά τη διάρκεια εκτός έδρας αγώνων προκειμένου να γνωρίσει κατοίκους των πόλεων που επισκεπτόταν.

Σύμφωνα με την ίδια, στην πράξη οι παρέες παραμένουν σχετικά μικρές, καθώς οι περισσότεροι χρήστες προτιμούν να βγαίνουν με τον στενό τους κύκλο φίλων και όχι να οργανώνουν μεγάλες συγκεντρώσεις.

Στροφή στις εμπειρίες εκτός εφαρμογής
Το Tinder επιχειρεί εδώ και καιρό να ενισχύσει την επαφή των χρηστών με δραστηριότητες στον πραγματικό κόσμο. Τον Μάρτιο παρουσίασε την καρτέλα Events, μέσω της οποίας οι χρήστες μπορούν να ανακαλύπτουν τοπικές δραστηριότητες, όπως speakeasy bars, παιχνίδια και χόμπι.

Αυτόν τον μήνα η εταιρεία επέκτεινε τα διά ζώσης events σε δεκάδες πόλεις.

Παρόμοια κατεύθυνση ακολουθεί και το Bumble, το οποίο παρουσίασε τη λειτουργία «Plans», σχεδιασμένη για να φέρνει τους χρήστες σε επαφή με πιο χαλαρές, ομαδικές δραστηριότητες εκτός εφαρμογής.

Η αλλαγή στρατηγικής έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Tinder προσπαθεί να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των χρηστών. Τα έσοδα της εφαρμογής μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο, ενώ οι μηνιαίοι ενεργοί χρήστες υποχώρησαν κατά 7% στο δεύτερο τρίμηνο, μετά από πτώση 8% στο προηγούμενο τρίμηνο.

Αν ρίξουμε μια ματιά στην αμερικανική ιστορία μοτοσικλέτας θα ζοριστούμε πάρα πολύ να βρούμε κάποιο scooter. Μόνο μία προσπάθεια είχε γίνει τη δεκαετία του 1960 από την Harley-Davidson με το Topper θέλοντας να αντιγράψει τις Vespa και Lambretta της εποχής, αλλά γρήγορα κλείστηκε στην πιο βαθειά αποθήκη μάλλον από… ντροπή!

Από τότε μέχρι σήμερα, καμία εταιρεία από την Αμερική δεν έχει τολμήσει να βάλει scooter στην γκάμα της. Αυτό όμως άλλαξε ριζικά όταν η UM Motorcycles αποφάσισε να προσθέσει δίπλα στα cruiser της και μια νέα σειρά από scooter.

Το πρώτο δείγμα ήταν ο Wynwood 125 το οποίο απέσπασε εξαιρετικές κριτικές και τώρα γίνεται το επόμενο βήμα με την έλευση του καλύτερου μέχρι τώρα δείγματος της εταιρείας με έδρα το Μαϊάμι, το Rockville 125!

Το νέο UM Motorcycles Rockville 125 είναι το πρώτο crossover scooter της μάρκας και σίγουρα το πιο προηγμένο. Εμφανισιακά, προδίδει αμέσως την ταυτότητά του έχοντας τη χαρακτηριστικά δομή των scooter περιπέτειας με ρύγχος κάτω από τη μάσκα, ψηλή σιλουέτα και πλαστικά με «νεύρα» και γωνίες.

Πολύ ιδιαίτερο είναι το φωτιστικό σώμα εμπρός με δύο προβολείς LED που κάνουν τη νύχτα μέρα (ίσως τα πιο δυνατά φώτα της κατηγορίας), η ρυθμιζόμενη ζελατίνα προστασίας και το μεγάλο φωτιστικό σώμα πίσω.

Ανεβαίνοντας στη σέλα του scooter έχεις μπροστά σου μια ψηφιακή οθόνη 7 ιντσών με σύστημα συνδεσιμότητας μέσω της εφαρμογής Carbit Ride και mirroring. Στον εξοπλισμό επίσης βρίσκουμε USB θύρα φόρτισης, σύστημα Keyless για την εκκίνηση και χώρο για ένα full face κράνος κάτω από τη σέλα.

Στον τομέα της εργονομίας το Rockville 125 παίρνει πολύ καλό βαθμό. Η θέση οδήγησης τοποθετεί το σώμα πάνω από το scooter και τα πόδια έχουν άφθονο χώρο να κινηθούν εμπρός και πίσω. Το τιμόνι τύπου μοτοσικλέτας είναι φαρδύ και χαμηλά τοποθετημένο, ενώ συνολικά η αίσθηση που έχεις θυμίζει περισσότερο μοτοσικλέτα παρά scooter.

Η σέλα είναι άνετη, χαμηλή (785 χιλ.) και φαρδιά, το ίδιο και για τον συνεπιβάτη. Το μοναδικό ζήτημα είναι η αποβίβαση/επιβίβαση που δυσκολεύεται λόγω του ψηλού κεντρικού τμήματος. Κατά τα άλλα, όλα τα χειριστήρια είναι σε φυσιολογικές θέσεις, ο έλεγχος των συστημάτων της οθόνης γίνεται πανεύκολα από το τιμόνι και η καθημερινή πρακτικότητα βρίσκεται σε κορυφαίο επίπεδο.

Υδρόψυκτος κινητήρας με σύγχρονη τεχνολογία

Ο κινητήρας του νέου Rockville 125 είναι μονοκύλινδρος, υδρόψυκτος 125 κ.εκ. με απόδοση 12,1 ίππους στις 8.250 σ.α.λ. και 11,7 Nm ροπής στις 6.500 σ.α.λ. Η τροφοδοσία γίνεται μέσω ηλεκτρονικού ψεκασμού και η μετάδοση γίνεται με CVT αυτόματο κιβώτιο και ιμάντα. Το σύνολο περιλαμβάνει επίσης σύστημα Start/Stop και Traction Control το οποίο απενεργοποιείται.

Το σύνολο είναι πολιτισμένο και με πολύ καλή απόκριση στο γκάζι. Οι επιταχύνσεις είναι δυναμικές και το ταχύμετρο φτάνει εύκολα τα 90 χλμ./ώρα με τη μετάδοση να γίνεται ομαλά και αθόρυβα. Το σύστημα Start/Stop λειτουργεί επίσης αθόρυβα και με συνέπεια, ενώ η κατανάλωση είναι πραγματικά χαμηλή καθώς στη διάρκεια της δοκιμής είδαμε κάτω από 3 λίτρα ανά 100 χιλιόμετρα.

Ίσως, το πιο δυνατό σημείο του Rockville 125 είναι η οδηγική του συμπεριφορά. Η UM Motorcycles έχει επιλέξει ένα ατσάλινο πλαίσιο με αυξημένη ακαμψία το οποίο συνεργάζεται με τηλεσκοπικό πιρούνι εμπρός και δύο αμορτισέρ με εξωτερικό δοχείο αερίου πίσω.

Οι τροχοί είναι 14 ιντσών εμπρός και 13 ιντσών πίσω, ενώ τα φρένα αποτελούνται από έναν δίσκο σε κάθε τροχό με ABS. Το βάρος του scooter είναι στα 140 κιλά γεμάτο με μεγάλο ρεζερβουάρ 12,5 λίτρων.

Η οδήγηση του Rockville 125 χαρακτηρίζεται από φιλικότητα και έντονη εμπλοκή του αναβάτη. Είναι εξαιρετικά ευέλικτο, εύκολο και σταθερό στις αλλαγές κατεύθυνσης και ανάλαφρο στις μικρομανούβρες. Αυτό μου μας άρεσε είναι ότι βάζει τον αναβάτη έντονα στο κόλπο της οδήγησης – δεν είναι ένα βαρετό όχημα. Χάρη στη σπορτίφ θέση οδήγησης σε βάζει στην πρίζα και το οδηγείς απολαυστικά ακόμα και στην πιο τυπική διαδρομή που έχεις να οδηγήσεις.

Τα φρένα είναι πολύ ισχυρά και με καλή αίσθηση στις μανέτες, συνεργάζονται πολύ ομαλά με το πιρούνι εμπρός χαρίζοντας αυτοπεποίθηση στον αναβάτη ακόμα και σε οριακές καταστάσεις. Από την άλλη, στις στροφές το UM έχει άμεσες αντιδράσεις και γέρνει με σταθερότητα. Σου επιτρέπει να το εμπιστευτείς και αυτό σου δίνει πίσω σβέλτες διαδρομές και διασκέδαση.

Είναι ολοκληρωμένο και ικανό από όλες τις απόψεις. Δεν βρήκα κάτι που να με… χαλάσει.

Έχει έτοιμες απαντήσεις

Η UM Motorcycles φέρνει στην ελληνική αγορά ένα scooter με όλα εκείνα τα στοιχεία που θέλεις για τη σύγχρονη μετακίνησή σου. Έχει σύμμαχο την ξεχωριστή σχεδίαση, την κορυφαία οδηγική του συμπεριφορά και τον premium εξοπλισμό, αλλά εκείνο που το κάνει να ξεχωρίζει είναι ο απόλυτα φιλικός χαρακτήρας τους.

Εύκολο στη χρήση, διασκεδαστικό στην οδήγηση, άνετο και πολύ καλά εξοπλισμένο δείχνει έτοιμο να παλέψει με τους ανταγωνιστές κοιτάζοντας τους στα μάτια.

Τεχνικά Χαρακτηριστικά – UM Motorcycles Rockville 125
Κινητήρας: Μονοκύλινδρος, υγρόψυκτος
Κυβισμός: 125 cc
Ισχύς: 12,1 PS / 8.250 rpm
Ροπή: 11,7 Nm / 6.500 rpm
Τροφοδοσία: Ψεκασμός EFI
Κιβώτιο: Αυτόματο CVT
Πλαίσιο: Ατσάλινο σωληνωτό
Φρένα: Δίσκος εμπρός και πίσω με ABS
Μεικτή κατανάλωση δοκιμής: ~ 2,8 L/100 km
Ρεζερβουάρ: 12,5 L
Τροχοί: Αλουμινίου 14 ιντσών εμπρός, 13 ιντσών πίσω
Βάρος: 140 kg (γεμάτο)
Τιμή: 2.799 ευρώ

Στα άμεσα μέτρα για την αντιμετώπιση της ακρίβειας από την απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστος αναφέρεται ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην εβδομαδιαία ανάρτησή του τονίζοντας ότι αυξάνεται η «επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ κίνησης από τα 10 στα 15 λεπτά, η οποία μαζί με την έκπτωση από τα διυλιστήρια, θα φτάσει τελικά τα 20 λεπτά» ενώ προαναγγέλει αύξηση στο επίδομα θέρμανσης και σημειώνει ότι «λίγο πριν τις 15 Οκτωβρίου, θα ανακοινώσουμε τα μέτρα μας για το πετρέλαιο θέρμανσης, με ξεκάθαρο στόχο η τιμή να κρατηθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε, επίσης, ειδική αναφορά στην κακοκαιρία που έχει προκαλέσει μεγάλες καταστροφές στην Κρήτης τις τελευταίες ημέρες, υπογραμμίζοντας πως «πρώτη προτεραιότητα είναι η ανθρώπινη ζωή και αμέσως μετά η στήριξη όσων επλήγησαν».

Δεν είναι εύκολο για ένα εστιατόριο να αντέξει στον χρόνο. Ακόμη δυσκολότερο είναι να αλλάζει, να περνά από διαφορετικές εποχές και πρόσωπα και παρ’ όλα αυτά να διατηρεί την ταυτότητά του.

Το Kiku το κατάφερε.

1993, 2011, 2023, 2026.

Τέσσερις χρονιές που λειτουργούν σαν σταθμοί μιας διαδρομής 33 ετών και εξηγούν πώς ένα όνομα που συνδέθηκε όσο λίγα με την ιαπωνική κουζίνα στην Αθήνα έφτασε σήμερα στη νέα του εποχή: το Casa Kiku.

Όλα ξεκίνησαν το 1993

Η ιστορία αρχίζει στο Κολωνάκι, το 1993, με τον Λεωνίδα Γουλανδρή.

Ήταν μια εποχή εντελώς διαφορετική για την αθηναϊκή εστίαση. Η ιαπωνική γαστρονομία δεν είχε ούτε τη διάδοση ούτε τη θέση που κατέχει σήμερα στην καθημερινότητα της πόλης.

Το Kiku ήταν από εκείνα τα εστιατόρια που βοήθησαν να ανοίξει ένας καινούργιος δρόμος.

Και το όνομά του άρχισε σταδιακά να αποκτά τη δική του βαρύτητα στην Αθήνα.

2011: Αλλαγή σκυτάλης

Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα έρχεται ένας ακόμη καθοριστικός σταθμός.

Το 2011, οι Γιώργος Δραγουμάνος και Γιώργος Ανδρίτσος αποκτούν το Kiku.

Δεν επιχειρούν απλώς να συνεχίσουν κάτι που ήδη υπήρχε. Ξεκινούν τη δική τους εποχή, πατώντας όμως πάνω στην ιστορία και στο όνομα που είχε ήδη δημιουργηθεί.

Το Kiku συνεχίζει να εξελίσσεται χωρίς να χάνει τη θέση που είχε κατακτήσει στον χάρτη της αθηναϊκής εστίασης.

Το 2023 και το επόμενο κεφάλαιο

Το 2023 αποτελεί μία ακόμη καμπή.

Η απώλεια του Γιώργου Δραγουμάνου αφήνει πίσω της μια σημαντική παρακαταθήκη, την οποία το ίδιο το Kiku σήμερα επιλέγει να θυμάται και να τιμά.

Την ίδια περίοδο, ο Δήμος Στασινόπουλος εισέρχεται ως στρατηγικός συνεργάτης.

Το εστιατόριο περνά έτσι στο επόμενο στάδιο της πορείας του.

2026: Το Kiku γίνεται Casa Kiku

Και φτάνουμε στο σήμερα.

Το 2026 δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία αλλαγή.

Είναι η έναρξη μιας νέας εποχής.

Το Kiku εξελίσσεται σε Casa Kiku, με τους Γιώργο Ανδρίτσο και Δήμο Στασινόπουλο και με την είσοδο του νέου επενδυτή Αλέξανδρου Εξάρχου.

Ένα ιστορικό όνομα της Αθήνας δεν μπαίνει στο μουσείο των αναμνήσεων. Επιλέγει να ξανασυστηθεί.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη μιας επιχείρησης που μετρά περισσότερες από τρεις δεκαετίες ζωής.

Να ξέρει τι πρέπει να κρατήσει και, κυρίως, πότε πρέπει να αλλάξει.

Από τον Λεωνίδα Γουλανδρή του 1993, στους Γιώργο Δραγουμάνο και Γιώργο Ανδρίτσο του 2011, στον Δήμο Στασινόπουλο και τελικά στη νέα επενδυτική σύνθεση του 2026 με τον Αλέξανδρο Εξάρχου.

33 χρόνια. Διαφορετικές εποχές. Διαφορετικά κεφάλαια. Ένα όνομα που αρνήθηκε να μείνει ακίνητο.

Αυτό ακριβώς συμπυκνώνει και η φράση με την οποία το Casa Kiku επιλέγει να αφηγηθεί σήμερα ολόκληρη τη διαδρομή του:

«A legacy, evolved.»

Μια κληρονομιά που δεν έμεινε απλώς ζωντανή.

Εξελίχθηκε.

LEGACY

From Kiku to Casa Kiku: 33 Years of History and a New Era in Kolonaki

It is not easy for a restaurant to stand the test of time. It is even harder to evolve, move through different eras and changes in ownership, and still preserve its identity.

Kiku has managed to do just that.

1993, 2011, 2023, 2026.

Four years that mark the milestones of a 33-year journey, revealing how a name so closely associated with Japanese cuisine in Athens has arrived at its newest chapter: Casa Kiku.

It all began in 1993

The story begins in Kolonaki in 1993, with Leonidas Goulandris.

It was a very different era for Athens’ restaurant scene. Japanese cuisine had neither the popularity nor the place in the city’s everyday life that it enjoys today.

Kiku was among the restaurants that helped pave a new path.

And its name gradually began to carry a significance of its own in Athens.

2011: Passing the torch

Eighteen years later came another defining milestone.

In 2011, Giorgos Dragoumanos and Giorgos Andritsos acquired Kiku.

They did more than simply carry on what was already there. They began their own chapter, building on the history and reputation the restaurant had already established.

Kiku continued to evolve while maintaining its place on Athens’ dining map.

2023 and the next chapter

The year 2023 marked another turning point.

The passing of Giorgos Dragoumanos left behind a significant legacy—one that Kiku continues to remember and honour today.

During the same period, Dimos Stasinopoulos joined as a strategic partner.

The restaurant thus entered the next stage of its journey.

2026: Kiku becomes Casa Kiku

And so we arrive at the present.

The year 2026 marks more than another change.

It signals the beginning of a new era.

Kiku evolves into Casa Kiku, with Giorgos Andritsos and Dimos Stasinopoulos, joined by new investor Alexandros Exarchou.

A historic name in Athens refuses to become a museum piece. Instead, it chooses to introduce itself anew.

And perhaps that is the greatest strength of a business with more than three decades of history.

Knowing what to preserve and, above all, when to change.

From Leonidas Goulandris in 1993 to Giorgos Dragoumanos and Giorgos Andritsos in 2011, then Dimos Stasinopoulos, and finally the new investment partnership of 2026 with Alexandros Exarchou.

33 years. Different eras. Different chapters. One name that refused to stand still.

This is precisely what is captured in the phrase Casa Kiku has chosen to tell the story of its journey today:

“A legacy, evolved.”

A legacy that did more than simply survive.

It evolved.

Σοβαρό ατύχημα σημειώθηκε το μεσημέρι της Κυριακής 4 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια της 2ης Ανάβασης Αγρινίου, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί σοβαρά ένας νεαρός οδηγός.

Όπως αναφέρουν οι πληροφορίες του agriniopress.gr, ο οδηγός που έιναι από το Αγρίνιο, έχασε τον έλεγχο του αγωνιστικού αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα το όχημα να εκτραπεί από την πορεία του.

Στο σημείο έσπευσαν άμεσα δυνάμεις της Πυροσβεστικής, οι οποίες προχώρησαν στον απεγκλωβισμό του οδηγού. Στη συνέχεια, ο τραυματίας παραλήφθηκε από ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ και μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Αγρινίου.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η κατάσταση της υγείας του είναι σοβαρή, καθώς ο νεαρός οδηγός έχει διασωληνωθεί. Οι ακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε το ατύχημα διερευνώνται.

Μετά το συμβάν, η αγωνιστική διαδικασία διακόπηκε προσωρινά.

Αρκεί να έβλεπε κανείς τα συνοφρυωμένα πρόσωπα των Ελλήνων παικτών λίγο μετά το τελευταίο σφύριγμα στην κατάμεστη από κόσμο Τούμπα για να καταλάβει τι σημαίνει νέα Εθνική του Ιβάν Γιοβάνοβιτς. Η Ελλάδα είχε μόλις φέρει 2-2 με την Ολλανδία, παραμένοντας αήττητη και διατηρώντας την πρώτη θέση στον όμιλο της League A του Nations League με επτά βαθμούς έναντι πέντε των Ολλανδών και τεσσάρων των Γερμανών. Kι όμως, οι παίκτες της έμοιαζαν απογοητευμένοι.

Και αυτό γιατί είχαν προλάβει να πάνε στα αποδυτήρια προηγούμενοι 2-0, καταφέρνοντας δηλαδή να κοιτάξουν για ένα ολόκληρο ημίχρονο στα μάτια μία από τις ιστορικές δυνάμεις του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου – και τώρα έφευγαν απογοητευμένοι που άφησαν τον απόλυτο θρίαμβο να τους φύγει μέσα από τα χέρια. Αυτό ακριβώς, όμως, αποδεικνύειότι ο προπονητής Ιβάν Γιοβάνοβιτς δεν έμαθε την Εθνική μας μόνο να κερδίζει, αλλά την έκανε να θεωρεί φυσιολογικό πως μπορεί να τα βάλει -και να τα βγάλει πέρα- με τα λεγόμενα μεγαθήρια. Αλλωστε το «θαύμα», αν επιμένουμε να το αποκαλούμε έτσι, δεν συνέβη μέσα σε μία νύχτα.

Ο Γιοβάνοβιτς παρέλαβε μια Εθνική που επί χρόνια έψαχνε όχι μόνο προπονητή και αγωνιστική ταυτότητα, αλλά έναν λόγο για να πιστέψει ξανά στον εαυτό της, και άρχισε σταδιακά να την κατασκευάζει, με εκείνον τον χαρακτηριστικά ήρεμο τρόπο του, χωρίς μεγαλόστομες διακηρύξεις. Ηθελε ποδόσφαιρο, κατοχή όταν οι συνθήκες το επέτρεπαν, ταχύτητα στις μεταβάσεις, πίεση, παίκτες που δεν θα φοβούνταν να ζητήσουν την μπάλα και, πάνω απ’ όλα, μια Εθνική που δεν θα κατέβαινε στο γήπεδο έχοντας ως πρώτο στόχο να περιορίσει τις ζημιές. Τα πρώτα, άκρως αισιόδοξα δείγματα δεν άργησαν να φανούν με το 2-1 επί της Αγγλίας στο Γουέμπλεϊ τον Οκτώβριο του 2024. Ακολούθησε το επιβλητικό 3-0 επί της Σκωτίας τον Μάρτιο του 2025 στο Χάμπντεν Παρκ, που έφερε την Ελλάδα για πρώτη φορά στη League A, με τον τότε 17χρονο Κωνσταντίνο Καρέτσα να σκοράρει σε μια βραδιά που έμοιαζε ήδη με τελετή ενηλικίωσης μιας ολόκληρης γενιάς.

Και όταν η κλήρωση έφερε απέναντι στην Εθνική τις δύσκολες Γερμανία, Ολλανδία και Σερβία, η ίδια η UEFA περιέγραφε την πρώτη ελληνική παρουσία στην κορυφαία κατηγορία ως το δυσκολότερο τεστ αυτής της ανερχόμενης φουρνιάς. Μόνο που τα παιδιά μεγάλωσαν γρηγορότερα απ’ όσο περιμέναμε, πιεζόμενα προφανώς από τις συνθήκες.

Η νύχτα που άλλαξε το μέτρο

Το πρώτο πραγματικό τεστ -και ίσως το πιο αποκαλυπτικό- ήταν το Βελιγράδι. Η Σερβία βρέθηκε να προηγείται μόλις στο 4ο λεπτό και σε παλιότερες εκδοχές της Εθνικής ένα τέτοιο γκολ εκτός έδρας θα μπορούσε να μετατρέψει το παιχνίδι σε επιχείρηση επιβίωσης. Η Ελλάδα όμως, σε αντίθεση με το παρελθόν, δεν έδειξε να πανικοβάλλεται. Συνέχισε να παίζει. Ο Χρήστος Τζόλης ισοφάρισε στο 74’ και στο 90+5’ ο Τάσος Δουβίκας έγραψε το 1-2. Ακόμα και η ίδια η UEFA καταγράφει το 1-2 του Βελιγραδίου ως την πρώτη πράξη αυτής της εντυπωσιακής εκκίνησης, με τους ξένους προπονητές να επισημαίνουν ότι η βασική ένδειξη για το διαφορετικό, νέο πρόσωπο της Εθνικής δεν ήταν ότι νίκησε, αλλά ο τρόπος που το έκανε.

Η ομάδα του Γιοβάνοβιτς αρχίζει να απομακρύνεται από μια παλιά ελληνική ποδοσφαιρική ιδέα που ήθελε την επιτυχία απέναντι σε ισχυρότερο αντίπαλο απλώς προϊόν αυτοθυσίας και ευτυχούς συγκυρίας. Εν προκειμένω οι παίκτες, αν και μικροί σε ηλικία, αλλά δοκιμασμένοι στα άκρως απαιτητικά γήπεδα της Ευρώπης, έδειξαν ταυτότητα και αυτοπεποίθηση απαιτώντας και διεκδικώντας το αποτέλεσμα – και η τελική επιβράβευση δεν έμοιαζε με κλοπή αλλά με δικαίωση. Οταν, επομένως, τρεις μέρες αργότερα, στο Αουγκσμπουργκ, η Ελλάδα άλλαξε γραμμή πλεύσης επιδεικνύοντας προσαρμογή στις άκρως απαιτητικές συνθήκες, ήταν προφανές ότι αυτή η Εθνική δεν είναι τυχαία: έχει στρατηγική, άμυνα και σχέδιο.

Οι Γερμανοί είχαν τις περισσότερες ευκαιρίες, ο Καρίμ Αντεγέμι απείλησε, ο σχεδόν πάντα εξαιρετικός Κωνσταντής Τζολάκης χρειάστηκε να επέμβει επανειλημμένα -μεταξύ άλλων, απέναντι στον Αντεγέμι και στον Κοντέ-, αλλά η Ελλάδα έμεινε μέσα στο παιχνίδι, με τις γραμμές της κοντά και με την αξιοθαύμαστη αίσθηση ότι ακόμη και όταν ο αντίπαλος είχε την κατοχή, δεν έχανε τον έλεγχο. Και στο 74’ ο Δημήτρης Κουρμπέλης βρέθηκε εκεί όπου έπρεπε γράφοντας το 0-1. Το σπουδαιότερο, όμως, ήταν ότι η νίκη κατά της Γερμανίας ήταν εκτός έδρας και απέναντι στη νέα ομάδα του Γιούργκεν Κλοπ.

Η νέα ελληνική «τάξη» της Ευρώπης

Και εδώ ακριβώς αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον αυτής της Εθνικής, γιατί ο Γιοβάνοβιτς είχε την τύχη -αλλά και την ευφυΐα- να την αναγνωρίσει από νωρίς: κατάφερε να εντοπίσει και να έχει στη διάθεσή του μια ολόκληρη συστάδα ποδοσφαιριστών διαφορετικών χαρακτηριστικών που ωριμάζουν περίπου την ίδια στιγμή. Το πιο θεαματικό και αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι ο πολυσυζητημένος Καρέτσας. Στα 18 του, μετά την Γκενκ, βρίσκεται πλέον στην Μπορούσια Ντόρτμουντ με συμβόλαιο μέχρι το 2031, έχοντας ολοκληρώσει την προηγούμενη σεζόν στο Βέλγιο με 11 ασίστ στο πρωτάθλημα και έχοντας ήδη δημιουργήσει γύρω του την αίσθηση ενός από τα περιζήτητα επιθετικά ταλέντα της Ευρώπης.

Κλείσιμο
Το πλέον σημαντικό ωστόσο στον Καρέτσα δεν είναι η ηλικία ή η χρηματιστηριακή του αξία, αλλά ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον χώρο: παίζει ανάμεσα στις γραμμές, γυρίζει γρήγορα με πρόσωπο προς την εστία, βλέπει κάθετη πάσα εκεί όπου άλλοι αναγνωρίζουν απλώς αντιπάλους και εμπόδια και, κυρίως, διαθέτει εκείνη τη σπάνια ιδιότητα του δημιουργικού παίκτη που δεν ζητά άδεια από το παιχνίδι για να αυτοσχεδιάσει. Δίπλα του ο άτυχος στον τελευταίο αγώνα με την Ολλανδία Χρήστος Τζόλης, που αντιπροσωπεύει μια διαφορετική διαδρομή. Δεν είναι πια το wonderkid που έφυγε από τον ΠΑΟΚ με ολόκληρο το βάρος της προσδοκίας πάνω του: πέρασε από δυσκολίες, ξαναέχτισε τον εαυτό του και έφτασε αυτό το καλοκαίρι στην πρωταθλήτρια Αγγλίας Αρσεναλ έπειτα από μια σπουδαία περίοδο στην Κλαμπ Μπριζ.

Πραγματικά, δεν θα μπορούσε να υπάρξει αντιπροσωπευτικότερο δείγμα για το τι σημαίνει σύγχρονο ποδόσφαιρο από τον Τζόλη: μπορεί να επιταχύνει μια επίθεση χωρίς να χρειάζεται να ακολουθήσει ολόκληρη η ομάδα και με το που παίρνει την μπάλα αλλάζει όλη η φάση. Η πιο αθόρυβη δύναμη από όλους, όμως, είναι ο Τζολάκης. Δεν είχε καν κλείσει τα 23, όταν έχοντας μόλις πάρει το πανεπιστημιακό πτυχίο του, άφησε τον Ολυμπιακό για τη Χαλ, η οποία πλήρωσε ποσό-ρεκόρ για τα δεδομένα της προκειμένου να τον αποκτήσει εν όψει της επιστροφής της στην Premier League και στο Αουγκσμπουργκ καταλάβαινε κανείς τους λόγους: έχει ύψος, ψυχραιμία, σωστή θέση και κάνει τις σπουδαίες αποκρούσεις του να μοιάζουν κάτι φυσικό. Είναι βασικό, λοιπόν, ο τερματοφύλακας μιας Εθνικής με χαρακτήρα να μεταδίδει την πεποίθηση ότι δύσκολα μπορεί να παραβιάσει κανείς την εστία του.

Επίσης, υπάρχει ο εξαιρετικός αριστεροπόδαρος στόπερ, μόλις 22 ετών, Κωνσταντίνος Κουλιεράκης, παίκτης πλέον της Ρόμα μετά τον ΠΑΟΚ και τη Βόλφσμπουργκ, με 22 ήδη συμμετοχές στην Εθνική. Και μην ξεχνάμε φυσικά τον πολυτάλαντο Χρήστο Μουζακίτη, έναν χαφ γεννημένο μόλις το 2006, με το (πανίσχυρο) αριστερό πόδι και την καθαρότητα στην πρώτη πάσα. Για να μη μιλήσουμε για τον φοβερό και τρομερό Μπάμπη Κωστούλα της Μπράιτον, γεννημένο το 2007. Και τι να πει κανείς για τον Χρήστο Ζαφείρη, το σύγχρονο οκτάρι που συνδέει γραμμές και μπορεί να καλύψει μέτρα, τον Γιώργο Βαγιαννίδη που στάθηκε επάξια σε όλες τις γραμμές του γηπέδου, τον Γιάννη Μιχαηλίδη και για όλη αυτή τη δεξαμενή ποδοσφαιριστών που κάνει τον ομοσπονδιακό τεχνικό να διαθέτει βάθος στο ρόστερ και να βασανίζεται από τη σπαζοκεφαλιά του ποιον να βάλει και ποιον ν” αφήσει. Και πίσω από αυτούς υπάρχουν φυσικά ο Ντίνος Μαυροπάνος, ο Παναγιώτης Ρέτσος, ο Κώστας Τσιμίκας, ο Βαγγέλης Παυλίδης, ο Ιωαννίδης, ο Δουβίκας.

Αυτή, επομένως, είναι η πραγματική διαφορά ανάμεσα στην παλιότερη Εθνική που διέθετε έναν ή δύο παίκτες σε μεγάλα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, γύρω από τους οποίους προσπαθούσε να κατασκευάσει έναν κορμό, ενώ τώρα διαθέτει διαφορετικά προφίλ, διαφορετικές σχολές και, το σημαντικότερο, ευγενή άμιλλα, που φαίνεται να συνδέει όλα τα παιδιά που ξέρουν να σέβονται τους όρους του παιχνιδιού, χωρίς βεντετισμούς – και κυρίως ο ένας τον άλλον.

Ο σοκαριστικός τραυματισμός του επιθετικού της Αρσενάλ Χρήστου Τζόλη, ο οποίος δεν ήθελε με τίποτα να αποχωρήσει από το γήπεδο, αποκαλύπτοντας τη θέληση των παικτών να προσφέρουν σε αυτή την Εθνική, σε άλλες εποχές θα είχε προκαλέσει ανυπολόγιστα δράματα, αφού πρόκειται πραγματικά αν όχι για τον κορυφαίο, έναν από τους κορυφαίους επιθετικούς μας. Επειδή ακριβώς όμως για πρώτη φορά διαθέτουμε μια βεντάλια επιθετικών έτοιμων να προσφέρουν τον καλύτερο εαυτό τους, υπήρχε εναλλακτική. Ενδεχομένως, σε άλλες εποχές θα άλλαζε ακόμα και το προπονητικό σχέδιο, αλλά εδώ απλώς στη θέση του Τζόλη μπήκε ένας άλλος κορυφαίος παίκτης, όπως είναι ο Γιώργος Μασούρας, ο οποίος δεν άργησε να βάλει το γκολ που δημιούργησε ο σκόρερ του πρώτου γκολ Φώτης Ιωαννίδης.

Η Ελλάδα πήγε στα αποδυτήρια προηγούμενη 2-0 απέναντι στην Ολλανδία ύστερα από ένα πρώτο ημίχρονο χωρίς πλέον να διαθέτει την ψυχολογία του αουτσάιντερ. Παρότι οι Ολλανδοί επέστρεψαν ως η πανίσχυρη ομάδα που όλοι ξέρουμε με τον Βίρτζιλ Φαν Ντάικ να μειώνει και τον Τιγιάνι Ρέιντερς να ισοφαρίζει στο 89’, κράτησε όσο μπορούσε στα τελευταία λεπτά την άμυνα, δείχνοντας συνέπεια και ωριμότητα παρά την κούραση και τις αστοχίες.

Εμαθε να υποφέρει

Σημαντικό είναι ότι πλέον τα παιδιά του Γιοβάνοβιτς έχουν πίστη και, το βασικότερο, καλή ψυχολογία και διάθεση αλληλεγγύης. Ο Καρέτσας μπορεί να αυτοσχεδιάζει επειδή ξέρει ότι κάποιος καλύπτει τον χώρο πίσω του, ενώ οΤζόλης μπορούσε -τουλάχιστον μέχρι τον τελευταίο αγώνα- να ρισκάρει επειδή η ομάδα γνωρίζει πώς θα αντιδράσει όταν χαθεί η μπάλα. Ο Παυλίδης και ο Ιωαννίδης δεν είναι δύο διαφορετικές λύσεις για την ίδια θέση, αλλά δύο διαφορετικοί τρόποι να παίξει η Εθνική.Ο Μασούρας μπορεί να μπει από τον πάγκο και να γίνει πρωταγωνιστής. Και αυτό τελικά σημαίνει ομάδα, που καθιστά την πρώτη θέση μας διόλου τυχαία και σε καμία περίπτωση στατιστικό ατύχημα: τρία παιχνίδια στην πρώτη ιστορικά συμμετοχή της Ελλάδας στη League A, επτά βαθμοί, νίκες μέσα στη Σερβία και τη Γερμανία και ισοπαλία με την Ολλανδία. Μια ομάδα που χρειάστηκε να επιτεθεί στο Βελιγράδι και το έκανε, να υποφέρει στο Αουγκσμπουργκ και άντεξε, να παίξει στα ίσα με την Ολλανδία και να τη φέρει στα όριά της.

Παρότι κανείς δεν ξέρει πού θα τελειώσει αυτή η διαδρομή, αφού έχουμε δεύτερη αναμέτρηση με τη Γερμανία, τον Νοέμβριο το εκτός έδρας με την Ολλανδία και το φινάλε με τη Σερβία στον Βόλο, ξέρουμε για πρώτη φορά ύστερα από πολύ καιρό πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει αυτή η ομάδα. Και τα παιδιά του Γιοβάνοβιτς είναι διατεθειμένα με κάθε τρόπο να δείξουν ότι δεν πρόκειται για θαύμα, αλλά για δικαίωση ταλέντου, μόχθου, δουλειάς και μιας σχηματισμένης ήδη γαλανόλευκης ταυτότητας τόσο στο γήπεδο όσο και έξω από αυτό.

At 21 Xenokratous Street, Casa Kiku Athens introduces a Modern Dining House that brings together distinctive architecture, gastronomy and hospitality. The day begins with Kiku Ka‑Fe and unfolds into lunch, dinner and drinks, in a space designed to make you feel at home.

In the heart of Kolonaki, Casa Kiku brings a fresh perspective to going out. Morning coffee, lunch and evening dining come together under one roof, with each hour revealing a different side of the house.

Its philosophy is captured in three words: Dine. Drink. Belong. Enjoy good food and drinks, and feel that you have found your own place in the city.

English-Inspired Architecture, with the Warmth of a Home

The experience begins before you step inside. The building’s exterior has been clad in brick, taking inspiration from traditional English homes. Its façade brings the character of a London townhouse to Kolonaki, offering a first glimpse of the warmth within.

Inside, Casa Kiku has been designed as a home, with two fireplaces and seven distinct spaces creating individual settings for different moments and gatherings.

This layout gives each visit a personal feel. A spot for morning coffee, a quiet corner for conversation, a setting for dinner with friends. The fireplaces add warmth, while the variety of spaces invites you to discover Casa Kiku anew, choosing a different table each time.

Design is an essential part of the hospitality: it creates the feeling of being welcomed into someone’s home.

Mornings Begin with Kiku Ka‑Fe

During the morning hours, Kiku Ka‑Fe operates within Casa Kiku, bringing the easy rhythm of a café to the house.

Coffee, croissants, pastries and sweet treats offer a reason to start your day in Kolonaki. A newspaper, a meeting before work or a little time to yourself all find their place here.

The atmosphere makes mornings feel more relaxed. Stop by for a coffee or settle in a little longer, meet friends and enjoy a pause in the day.

From Lunch to Dinner

From midday, the experience moves to the dining table. Casa Kiku becomes a meeting place for lunch, business gatherings and meals with friends, bringing Kiku’s culinary identity into the house’s new setting.

As evening approaches, the atmosphere becomes more intimate. The distinct spaces and the warmth of the interior set the scene for dinner that can continue over wine, cocktails and conversation.

Each part of the day has its own rhythm, connected by thoughtful hospitality and the feeling that you would like to stay a little longer.

A Home to Return To

Casa Kiku Athens aspires to become a familiar address in the daily life of the city. Kiku Ka‑Fe in the morning, lunch in the afternoon, dinner and drinks in the evening.

With its English-inspired façade, two fireplaces and seven distinct spaces, its identity is apparent from the first glance: a contemporary home for dining and hospitality, in the heart of Kolonaki.

From morning, to evening.
A restaurant designed as a home.
A Modern Dining House.

Dine. Drink. Belong.

Casa Kiku Athens — 21 Xenokratous Street, Kolonaki.

CASAKIKU.COM

Νέα στοιχεία έρχονται στο φως για την επίθεση που δέχθηκε 54χρονη οδηγός ταξί στη Νέα Ιωνία από 35χρονο επιβάτη, ο οποίος, αφού τη δάγκωσε στο πρόσωπο και της έσκισε το αυτί, φέρεται να την κυνηγούσε στον δρόμο.

Αυτόπτης μάρτυρας, ο οποίος τελικά κατάφερε να ακινητοποιήσει τον 35χρονο, περιέγραψε στον Alpha ότι ξύπνησε ακούγοντας φωνές για βοήθεια και, όταν κοίταξε έξω, είδε αρχικά την οδηγό να βγαίνει από το ταξί και στη συνέχεια τον άνδρα να την καταδιώκει.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά: «γύρω στις 00:00 ξυπνάω και ακούω «βοήθεια βοήθεια» και βλέπω έξω πάρα πολύ κόσμο. Βλέπω να βγαίνει από το αμάξι μία κοπέλα. Μέχρι να βγω βλέπω έναν άνθρωπο να βγαίνει από το ταξί και να κυνηγάει την κοπέλα. Πήγα κατά πάνω του, τον τράβηξα προς εμένα και τον ακινητοποιήσαμε».

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Alpha, οι γείτονες άκουσαν φωνές και αντίκρισαν την οδηγό αιμόφυρτη και σε κατάσταση αμόκ.

Ο 35χρονος είχε επιβιβαστεί στο ταξί της 54χρονης και κατά τη διάρκεια της κούρσας οι δυο τους λογομάχησαν. Τότε, ο άνδρας επιτέθηκε στην οδηγό και τη δάγκωσε με μανία στο πρόσωπο, με αποτέλεσμα να της σκίσει το αυτί.

Η γυναίκα μεταφέρθηκε με σοβαρό τραυματισμό στο νοσοκομείο «Ελπίς», όπου της παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες.

Ο 35χρονος συνελήφθη από τις Αρχές, ενώ σε βάρος του σχηματίστηκε δικογραφία για βαριά σωματική βλάβη και απειλή.

Ο πλουσιότερος άνθρωπος στην Αφρική, Αλίκο Ντανγκότε, μεγιστάνας του πετρελαίου,βρίσκεται στο επίκεντρο της μεγαλύτερης χρηματιστηριακής εισαγωγής στην Αφρική, με το διυλιστήριο του στο Λέκι να μετατρέπει τη Νιγηρία από εισαγωγέα καυσίμων σε σημαντικό περιφερειακό προμηθευτή, ενώ ο ίδιος σχεδιάζει επέκταση με IPO στη Νέα Υόρκη.

«Έχετε γνωρίσει ποτέ κάποιον για πρώτη φορά και νιώσατε αμέσως ότι θα μπορούσατε να του μιλάτε για ώρες;». Με αυτή τη φράση περιέγραψε ο Μπιλ Γκέιτς την πρώτη του συνάντηση με τον Αλίκο Ντανγκότε, σύμφωνα με τις σημειώσεις του στο ιστολόγιο «Gates Notes». Οι δύο άνδρες σήμερα συνδιευθύνουν πρόγραμμα για την καταπολέμηση του υποσιτισμού, έχοντας διαπιστώσει αρκετές ομοιότητες στις επιχειρηματικές τους διαδρομές.

Από το εμπόριο και το τσιμέντο στο πετρέλαιο

Αμφότεροι ξεκίνησαν τις δραστηριότητές τους στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στη συνέχεια δημιούργησαν ιδρύματα με επίκεντρο την υγεία και την εκπαίδευση. Η διαφορά είναι ότι ο Γκέιτς οικοδόμησε την αυτοκρατορία του στον άυλο κόσμο του λογισμικού, των δεδομένων και του cloud, ενώ ο Ντανγκότε επέλεξε μια πολύ πιο υλική διαδρομή: τσιμέντο, εργοστάσια, πύργους απόσταξης και αγωγούς, σύμφωνα με τη Les Echos.

Γεννημένος το 1957 στο Κάνο της βόρειας Νιγηρίας, ο Ντανγκότε έχασε νωρίς τον πατέρα του και μεγάλωσε υπό την επιρροή του παππού του από την πλευρά της μητέρας του. Σε εκείνον αποδίδει την πρώτη του επαφή με το εμπόριο. Ως μαθητής πουλούσε καραμέλες στους συμμαθητές του και, το 1977, άρχισε να εμπορεύεται ζάχαρη και ρύζι με τη βοήθεια οικογενειακού δανείου.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 δημιούργησε την Dangote Industries, έναν όμιλο με δραστηριότητες από το τσιμέντο έως το αλάτι και παρουσία σε περίπου δώδεκα αφρικανικές χώρες. Το τσιμέντο αποτέλεσε τελικά τον βασικό πυλώνα της περιουσίας του, η οποία σήμερα εκτιμάται σε πάνω από 51 δισεκατομμύρια δολάρια, ή 44,7 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με το Forbes.

Οι πολιτικές της Νιγηρίας για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, που σύμφωνα με την αφήγηση ενισχύθηκαν έπειτα από πρωινή τηλεφωνική επικοινωνία του προέδρου Ομπασάντζο στις αρχές της δεκαετίας του 2000, συνέβαλαν ώστε η χώρα να καταστεί σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης στο τσιμέντο. Η εξέλιξη, ωστόσο, συνοδεύτηκε από επικρίσεις σχετικά με τις τιμές, οι οποίες, σύμφωνα με τους επικριτές, παρέμεναν τεχνητά υψηλές λόγω της περιορισμένης ανταγωνιστικότητας της αγοράς.

Το επόμενο βήμα ήταν πολύ μεγαλύτερο. Το διυλιστήριο του Ντανγκότε στο Λέκι, στα περίχωρα του Λάγος, κατασκευάστηκε σε 2.500 εκτάρια βαλτότοπων, με αρχική επένδυση άνω των 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Με δυναμικότητα 650.000 έως 700.000 βαρελιών ημερησίως, αποτελεί το μεγαλύτερο διυλιστήριο της Αφρικής.

Η κατασκευή του απαίτησε την τοποθέτηση 120.000 πασσάλων στη λάσπη, την ανέγερση πύργου απόσταξης ύψους αντίστοιχου με κτίριο 30 ορόφων και τη δημιουργία ιδιόκτητου σταθμού ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 480 μεγαβάτ, καθώς το εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο δεν μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες της εγκατάστασης.

Το πετρέλαιο αλλάζει τα δεδομένα για τη Νιγηρία

Η σημασία του έργου ξεπερνά τα μεγέθη της ίδιας της εγκατάστασης. Για χρόνια, η Νιγηρία εξήγαγε το αργό της πετρέλαιο και στη συνέχεια εισήγαγε βενζίνη και ντίζελ σε υψηλές τιμές. Με τη λειτουργία του διυλιστηρίου, η χώρα διαθέτει πλέον δυναμικότητα διύλισης που ξεπερνά την εγχώρια κατανάλωσή της, μεταβάλλοντας ένα μοντέλο που, σύμφωνα με τηLes Echos, είχε αποδειχθεί ιδιαίτερα επωφελές για τους μεσάζοντες των συμβολαίων εισαγωγής.

Στις 14 Σεπτεμβρίου, από το παρκέ του Χρηματιστηρίου του Λάγος, ο Ντανγκότε χαρακτήρισε «ιστορική» την ημέρα κατά την οποία ξεκίνησε η διαδικασία εισαγωγής του διυλιστηρίου. Ο όμιλος επιδιώκει να αντλήσει περισσότερα από 1,6 δισεκατομμύρια δολάρια, με στόχο η εγκατάσταση να αποτιμηθεί σχεδόν στα 50 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι ενδείξεις από την αγορά είχαν ήδη δημιουργήσει ισχυρές προσδοκίες. Σε ιδιωτική τοποθέτηση πριν από την IPO, τον Ιούλιο, συγκεντρώθηκαν 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι αρχικού στόχου 1 δισεκατομμυρίου, σε τέτοιο βαθμό ώστε χρειάστηκε να επιστραφεί μέρος των χρημάτων στους εγγραφέντες, καθώς δεν υπήρχαν αρκετές μετοχές.

Για τον Ντανγκότε, η χρηματιστηριακή εισαγωγή έχει και ευρύτερο συμβολισμό. Υποστηρίζει ότι μπορεί να περιορίσει τις επικρίσεις γύρω από τη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος στα χέρια του, παρουσιάζοντας την IPO ως μέσο «εκδημοκρατισμού της δημιουργίας πλούτου», όπως δήλωσε στους επενδυτές.

Το εγχείρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της συγκυρίας στην αγορά ενέργειας. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ανέδειξε εκ νέου την εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές διυλισμένων καυσίμων, ιδιαίτερα της κηροζίνης. Σύμφωνα με τον Άλαν Γκέρλερ, αναλυτή της Wood Mackenzie, που μίλησε στη Les Echos, οι ευρωπαϊκές εισαγωγές αεροπορικών καυσίμων από τη Δύση αυξήθηκαν από περίπου 40.000 τόνους τον μήνα πριν από τη σύγκρουση σε περισσότερους από 300.000 τόνους τον Σεπτέμβριο.

Ο Γκέρλερ αποδίδει την αύξηση «κατά κύριο λόγο» στο διυλιστήριο Dangote, το οποίο κάλυψε μέρος των απωλειών εφοδιασμού που προκάλεσε η σύγκρουση. Παράλληλα, όμως, επισημαίνει ότι οι εξαιρετικές εμπορικές επιδόσεις της εγκατάστασης συνδέονται και με τη γεωπολιτική συγκυρία. Τα περιθώρια διύλισης βρίσκονται σήμερα σε επίπεδα-ρεκόρ, αλλά, όπως εξηγεί, αναμένεται να υποχωρήσουν απότομα εφόσον εξομαλυνθεί η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ.

Ο ίδιος ο Ντανγκότε εμφανίζεται να διεκδικεί ανοιχτά τον ρόλο του προμηθευτή έσχατης ανάγκης για την ευρωπαϊκή αγορά. Την πρώτη ημέρα διαπραγμάτευσης των μετοχών του διυλιστηρίου δήλωσε ότι η Ευρώπη οφείλει να ευχαριστήσει τη Νιγηρία επειδή συνέβαλε στη διατήρηση των αεροπλάνων της σε πτήση. Όπως ανέφερε, είχε ήδη πουλήσει από τον Αύγουστο ολόκληρο το απόθεμά του σε κηροζίνη.

Από το Λέκι στη Νέα Υόρκη

Τα κεφάλαια της IPO πρόκειται να χρηματοδοτήσουν την επόμενη φάση ανάπτυξης. Στόχος είναι η δυναμικότητα του διυλιστηρίου να υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας τα 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως το 2028. Παράλληλα, ο Ντανγκότε έχει ήδη ανακοινώσει σχέδιο εισαγωγής στη Νέα Υόρκη το 2029.

Η χρηματιστηριακή επέκταση αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου. Ο επιχειρηματίας προωθεί νέο διυλιστήριο στο Λαμού της Κένυας, με τις εργασίες να ξεκινούν τον Σεπτέμβριο, ενώ σχεδιάζει και διασυνοριακούς αγωγούς στη νότια και ανατολική Αφρική.

Το μέγεθος της δραστηριότητάς του έχει οδηγήσει τους Financial Times να τον συγκρίνουν, ήδη από το 2018, με τους Ροκφέλερ, Κάρνεγκι και Μέλον, δηλαδή με τους βιομηχανικούς μεγιστάνες που πρωταγωνίστησαν στην αμερικανική εκβιομηχάνιση και δημιούργησαν αυτοκρατορίες γύρω από τους σιδηροδρόμους, τον χάλυβα και το πετρέλαιο.

Σήμερα, αντίστοιχο μοντέλο εντοπίζεται κυρίως στην Ινδία του Μουκές Αμπάνι και στο διυλιστήριο του Τζαμναγκάρ, το οποίο είναι το μόνο στον κόσμο συγκρίσιμο σε μέγεθος με εκείνο του Λέκι, καθώς και στους μεγάλους ομίλους των κρατών του Κόλπου.

Λαϊκός ήρωας ή δημιουργός μονοπωλίων;

Η οικονομική ισχύς του Ντανγκότε, ωστόσο, συνοδεύεται διαχρονικά από αντιπαραθέσεις. Το 2005, εμπιστευτικό διπλωματικό τηλεγράφημα του αμερικανικού γενικού προξενείου στο Λάγος, το οποίο αποκαλύφθηκε αργότερα μέσω των WikiLeaks, τον περιέγραφε ως «οικονομικό λαϊκό ήρωα» για κάποιους και ως «αρπακτικό» που αξιοποιεί τα δίκτυά του σε μια διεφθαρμένη πολιτική οικονομία για άλλους. Οι Αμερικανοί διπλωμάτες κατέληγαν τότε ότι η πραγματικότητα βρισκόταν κάπου ανάμεσα στις δύο εικόνες.

Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, ο ίδιος επιχειρεί να απαντήσει σε αυτές τις επικρίσεις μέσω της χρηματιστηριακής διαφάνειας. Παράλληλα, όσοι τον γνωρίζουν τον περιγράφουν ως άνθρωπο συγκρατημένο και σχεδόν ασκητικό για το μέγεθος της περιουσίας του. Συχνά οδηγεί ο ίδιος, αποφεύγει τις επιδεικτικές εμφανίσεις και στις συνεντεύξεις του εμφανίζεται με μία υπεύθυνη Τύπου και τον προσωπικό του βοηθό.

Ένας γνώστης του, τον οποίο επικαλείται το Reuters, συνοψίζει την εικόνα λέγοντας ότι κάποιοι τον θεωρούν «μανιακό με τον έλεγχο», ενώ ο ίδιος βλέπει περισσότερο πάθος παρά εμμονή.

Ακόμη και το ποδόσφαιρο εντάχθηκε κάποτε στους επιχειρηματικούς του σχεδιασμούς. Το 2018, μιλώντας στους Financial Times, είχε δηλώσει ότι αγαπά την Άρσεναλ και ότι σκόπευε να αγοράσει μερίδιο στον αγγλικό σύλλογο. Όταν η αξία της ομάδας έφτανε περίπου τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια, βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: να επενδύσει το ποσό στο ποδόσφαιρο ή να το διαθέσει για την ολοκλήρωση του διυλιστηρίου στο Λέκι. Επέλεξε το δεύτερο.

Σήμερα, η οικογενειακή διαδοχή έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται, με τις τρεις κόρες του, Χαλίμα, Φατιμά και Μαρίγια, να αναλαμβάνουν στρατηγικούς ρόλους στην αυτοκρατορία.

«Δεν επενδύουμε μόνο σε μια ιστορία. Δεν επενδύουμε σε ένα όνειρο. Έχουμε ξεπεράσει αυτό το στάδιο», είπε ο Ντανγκότε στους επενδυτές. Και έδωσε έναν διαφορετικό τόνο στην προσωπική του φιλοδοξία: δεν θέλει να μείνει στην ιστορία απλώς ως «ο πλουσιότερος άνθρωπος της Αφρικής», αλλά ως «ο πιο άνετος άνθρωπος».

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο συμπατριώτης του και πρόεδρος της Access Holdings, Αϊγκμπότζε Αϊγκ-Ιμουκχουέντε, είχε απευθύνει σε νεαρούς Αφρικανούς ηγέτες μια αντίστοιχη έκκληση, χαρακτηρίζοντας μορφές όπως ο Ντανγκότε σπάνιες και καλώντας τους νεότερους να γίνουν «παράγοντες αλλαγής».

Το επόμενο κεφάλαιο μένει να γραφτεί. Και μαζί του το ερώτημα αν η αφρικανική ήπειρος θα αποκτήσει έναν νέο βιομηχανικό βαρόνο ή αν το όνομα Ντανγκότε θα παραμείνει συνώνυμο μιας ολόκληρης εποχής οικοδόμησης υποδομών.

Η πλήρης ανάρτηση του κ.Μητσοτάκη, έχει ως εξής:

«Καλημέρα! Ο Οκτώβριος είναι ήδη εδώ, με το φθινόπωρο να κάνει αισθητή την παρουσία του, δυστυχώς με ιδιαίτερη ένταση στην Κρήτη. Η σκέψη μου είναι στους συμπολίτες μας που δοκιμάστηκαν από τη θεομηνία, είδαν περιουσίες να πλημμυρίζουν και την καθημερινότητά τους να ανατρέπεται. Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας κινητοποίησε προληπτικά τον μηχανισμό, με την Κρήτη σε κατάσταση αυξημένου συναγερμού, συνεδριάσεις της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου και συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Εκδόθηκαν προειδοποιήσεις μέσω του 112 και περιορίστηκαν μετακινήσεις σε επικίνδυνες περιοχές. Μετά τις σφοδρές βροχές, οι δυνάμεις μας προχώρησαν σε απεγκλωβισμούς και παρεμβάσεις, ενώ Περιφέρεια και Δήμοι εργάζονται για να αποκατασταθεί η πρόσβαση στις πληγείσες περιοχές. Τη Δευτέρα, κυβερνητικό κλιμάκιο θα βρεθεί στο νησί για τον συντονισμό της καταγραφής των ζημιών και των διαδικασιών αποκατάστασης. Ευχαριστώ όσους επιχειρούν στο πεδίο. Πρώτη προτεραιότητα είναι η ανθρώπινη ζωή και αμέσως μετά η στήριξη όσων επλήγησαν.

Στις σημαντικές εξελίξεις της εβδομάδας, πιάνω το νήμα από τα μέτρα στήριξης της κοινωνίας απέναντι στις νέες ενεργειακές πιέσεις. Η παρατεταμένη εμπλοκή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ προκαλεί συνεχώς νέες πιέσεις και, σε καμία περίπτωση, δεν θα ήθελα να κρυφτώ πίσω από το δάχτυλό μου. Βρισκόμαστε σε μια δύσκολη συγκυρία. Αυτό που προέχει είναι να μην αφήσουμε μια παγκόσμια κρίση να μετατραπεί σε εθνικό αδιέξοδο για τα ελληνικά νοικοκυριά. Ξέρουμε ότι δεν λύνουμε ως δια μαγείας το πρόβλημα, αλλά προσπαθούμε να δώσουμε μια πραγματική ανάσα. Γι’ αυτό, για τις επόμενες 15 ημέρες, αυξάνουμε την επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ κίνησης από τα 10 στα 15 λεπτά, η οποία μαζί με την έκπτωση από τα διυλιστήρια, θα φτάσει τελικά τα 20 λεπτά.

Παράλληλα, λίγο πριν τις 15 Οκτωβρίου, θα ανακοινώσουμε τα μέτρα μας για το πετρέλαιο θέρμανσης, με ξεκάθαρο στόχο η τιμή να κρατηθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, ενώ θα προχωρήσουμε και σε οριζόντια αύξηση στο επίδομα θέρμανσης, όπως έχω ήδη πει. Θα παρακολουθούμε την κατάσταση ανά δεκαπενθήμερο, κινούμενοι στα όρια των δυνατοτήτων μας για να στηρίξουμε την κοινωνία.

Επιμένω όμως να λέω ότι αυτή η ενεργειακή αναταραχή είναι ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα και δεν αντιμετωπίζεται μόνο με συμβουλές για περιορισμό της κατανάλωσης. Χρειάζονται επειγόντως κοινές, τολμηρές λύσεις. Γι” αυτόν ακριβώς τον λόγο, η Ελλάδα ζητά από την Ευρώπη μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία. Προτείνουμε να μπορούμε να αξιοποιήσουμε τα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ που προκύπτουν εξαιτίας των υψηλών τιμών, ώστε να τα διοχετεύσουμε κατευθείαν σε στοχευμένη στήριξη για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, χωρίς αυτά τα προσωρινά μέτρα να προσμετρώνται στις αυστηρές οροφές δαπανών. Οι κανόνες και οι υποδομές της Ευρώπης φτιάχτηκαν σε άλλες, πιο ήρεμες εποχές, όταν η ενέργεια ήταν φθηνή. Τώρα τα δεδομένα έχουν αλλάξει ριζικά και πρέπει να προσαρμοστούμε στην πραγματικότητα. Έχω ήδη στείλει σχετική επιστολή στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στον Πρόεδρο του Eurogroup, ζητώντας να κάνουμε αυτό το αναγκαίο βήμα.

Σε αυτήν την πιεστική συγκυρία, ερχόμαστε και αυξάνουμε από 72 σε 120 τις δόσεις αποπληρωμής των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, με ελάχιστη δόση τα 30 ευρώ και με το επιτόκιο να παραμένει χαμηλό, στο ύψος της ρύθμισης των 24 δόσεων. Ταυτόχρονα, καθιστούμε πιο αυστηρούς τους όρους στους servicers, προστατεύοντας τον συνεπή οφειλέτη από πλειστηριασμό ή κατάσχεση. Αν μια εταιρεία παραβιάσει συμφωνημένη ρύθμιση, τότε η πράξη θα ακυρώνεται, θα επιβάλλεται πρόστιμο έως 500.000 ευρώ και ο πολίτης θα πιστώνεται με 5 δόσεις της αρχικής συμφωνίας. Θα υπάρχει πλαφόν 15% στην προκαταβολή, αντί της ελεύθερης κρίσης του πιστωτή. Και αν ο πολίτης δεν λάβει πλήρη εικόνα της οφειλής του εντός 45 ημερών, τότε θα παγώνουν οι τόκοι. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε ένα δίχτυ προστασίας, όπως γίνεται ήδη με τον εξωδικαστικό μηχανισμό για την πρώτη κατοικία, ώστε οι πολίτες να μπορούν να έχουν μια πραγματική δεύτερη ευκαιρία.

Αλλάζω θέμα και έρχομαι σε έναν μεγάλο κύκλο που έκλεισε αυτήν την εβδομάδα: υποβάλαμε στην ΕΕ τα δύο τελευταία αιτήματα εκταμίευσης, ολοκληρώνοντας στην ώρα τους, όπως όλες τις προηγούμενες φορές, τα απαιτούμενα ορόσημα, που σημαίνει ότι θα απορροφήσουμε το σύνολο των πόρων του Ταμείου, ύψους 36 δισ. ευρώ, κοντά στο 16% του ΑΕΠ, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στήριξη αναλογικά με το μέγεθος της οικονομίας μας (άλλωστε, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε ότι η Ελλάδα ξεχώρισε στην αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης μεταξύ των 27 κρατών-μελών). Για να το πω αλλιώς, στον μισό χρόνο ενός ΕΣΠΑ καταφέραμε να απορροφήσουμε σχεδόν τα διπλάσια χρήματα. Πώς και τι πετύχαμε; Μέσα από ένα οργανωμένο σχέδιο, το «Ελλάδα 2.0» που βασίστηκε στις προτάσεις της έκθεσης Πισσαρίδη, καταφέραμε να αναστηλώσουμε την οικονομία μετά το βαρύ πλήγμα της δεκαετούς κρίσης. Το πραγματικό ΑΕΠ ανέβηκε κατά 11 μονάδες, δημιουργήθηκαν πάνω από 550.000 νέες θέσεις εργασίας και οι επενδύσεις εκτοξεύτηκαν κατά 60%, ξεπερνώντας τις αρχικές μας εκτιμήσεις.

Θέλω όμως να σταθούμε σε μερικούς άλλους αριθμούς που δείχνουν πόσο έχει ήδη αλλάξει τις ζωές όλων των Ελλήνων η αξιοποίηση του ΤΑΑ:
-9 εκ. πολίτες χρησιμοποιούν το https://www.gov.gr/el.
-7 εκ. πολίτες έκαναν δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, με περισσότερους από 300.000 να παραπέμπονται έγκαιρα για περαιτέρω θεραπεία.
-5,2 εκ. πολίτες έχουν ήδη εγγραφεί στον δωρεάν προσωπικό τους γιατρό και 165.000 παιδιά έχουν τον δωρεάν προσωπικό τους παιδίατρο.
-2,5 εκ. εργαζόμενοι προστατεύονται από την ψηφιακή κάρτα εργασίας και πάνω από 7,5 εκ. υπερωρίες καταγράφηκαν και πληρώθηκαν.
-1,2 εκ. ασφαλισμένοι αξιοποιούν τον ψηφιακό φάκελο υγείας.
-410.000 μαθητές αξιοποιούν το δωρεάν ψηφιακό φροντιστήριο (το οποίο, να πω επί τη ευκαιρία, ότι ξεκίνησε τη λειτουργία του για τη χρονιά 2026-2027).
-Περισσότερα από 180.000 νοικοκυριά ωφελήθηκαν από τα προγράμματα ενεργειακής εξοικονόμησης και αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και ηλιακού θερμοσίφωνα.
-25.500 κάτοικοι ορεινών και νησιωτικών περιοχών εξετάστηκαν από τις κινητές μονάδες υγείας.
-Πάνω από 23.000 νοικοκυριά απέκτησαν τη δική τους πρώτη κατοικία χάρη στο Σπίτι μου 1 και 2.
-20.000 συμπολίτες χειρουργήθηκαν σε δωρεάν απογευματινά χειρουργεία.
-1.812 άτομα με αναπηρία που απέκτησαν τον δικό τους προσωπικό βοηθό.
-99% της χώρας διαθέτει πλέον αναρτημένα κτηματολογικά στοιχεία.

Στις μεταρρυθμίσεις που βελτίωσαν τη λειτουργία του κράτους και την καθημερινότητα των πολιτών, αθροίζονται και μεγάλα έργα υποδομών. Χωρίς βέβαια να μειώνω τη σημασία όλων αυτών των έργων και μεταρρυθμίσεων, πιστεύω ακράδαντα ότι η μεγαλύτερη «προίκα» που μας αφήνει το «Ελλάδα 2.0» δεν είναι μόνο τα 36 δισ. ευρώ, αλλά η απόδειξη ότι το ελληνικό κράτος μπορεί. Μπορεί να σχεδιάζει, μπορεί να εκτελεί, μπορεί να συγκρούεται με αγκυλώσεις του παρελθόντος και να πηγαίνει μπροστά. Αυτή είναι η πραγματική μας κατάκτηση, ότι πετάξαμε από πάνω μας την πεποίθηση πως «εδώ τίποτα δεν αλλάζει». Το στοίχημα πια δεν είναι αν μπορούμε να τα καταφέρουμε, αλλά αν θα έχουμε το θάρρος να μην ξανακατεβάσουμε ποτέ τον πήχη.

Και ακριβώς επειδή αποδείξαμε ότι μπορούμε, έχει σημασία να απαντήσουμε και στο επόμενο ερώτημα: τι γίνεται μετά το Ταμείο Ανάκαμψης; Η απάντηση είναι ότι η επόμενη μέρα δεν ξεκινά από το μηδέν, ούτε βασίζεται σε ευχές. Υπάρχει ήδη το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, που θα κινητοποιήσει επενδύσεις 23 δισ. ευρώ, δηλαδή 13 δισ. περισσότερα από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο. Υπάρχουν επίσης πόροι άνω των 8 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης, ενώ απομένουν ακόμη 19 δισ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2021-2027. Μπροστά μας βρίσκεται και η νέα μεγάλη ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση, για πόρους άνω των 49 δισ. ευρώ. Και έχει τη δική της σημασία ότι αυτή η διαπραγμάτευση είναι πολύ πιθανό να εξελιχθεί κατά την Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Γι’ αυτό η προετοιμασία της Προεδρίας δεν είναι μια τυπική διαδικασία, αλλά μία από τις 12 οριζόντιες προτεραιότητες του κυβερνητικού προγραμματισμού που παρουσιάσαμε στο πρόσφατο Υπουργικό Συμβούλιο. Γιατί το θέμα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα έχει στη διάθεσή της η χώρα. Είναι πού θα πάνε και τι αποτέλεσμα θα έχουν. Οι κεντρικές μας επιδιώξεις έως το 2030 είναι ξεκάθαρες: διατηρήσιμη ανάπτυξη και υψηλότερα εισοδήματα, ισχυρότερη άμυνα και διεθνής παρουσία, αποτελεσματικότερο κράτος και ταχύτερη δικαιοσύνη, καλύτερες υπηρεσίες παιδείας και υγείας, ασφαλέστερες μεταφορές, προσιτή ενέργεια και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Στα νέα από την αγορά εργασίας, η ανεργία υποχώρησε στο 7,4% τον περασμένο Αύγουστο, στο δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα μας, ενώ ο Αύγουστος ήταν ο τρίτος μήνας φέτος με ανεργία κάτω από το 8%.

Αξίζει να σημειωθεί πως σε όλες τις επιμέρους κατηγορίες καταγράφεται βελτίωση: στους άνδρες η ανεργία διαμορφώθηκε στο 4,9%, από 6,9% τον περσινό Αύγουστο, στις γυναίκες στο 10,3%, από 11,1%, ενώ σημαντική βελτίωση καταγράφεται και στην ανεργία των νέων, με το ποσοστό να υποχωρεί στο 15,6%, από 21,8%. Η πρόοδος αυτή δεν έρχεται από μόνη της, αλλά μέσα από στοχευμένες πολιτικές που εστιάζουν εκεί όπου υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης. Θα δώσω δύο παραδείγματα: για τις γυναίκες, που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια στην αγορά εργασίας, επέκταση του προγράμματος επιχορήγησης επιχειρήσεων για την πρόσληψη 10.000 ανέργων γυναικών, με έμφαση σε μητέρες ανήλικων τέκνων και την ενίσχυσή του με 5.000 πρόσθετες θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης. Για τους νέους μας, ενισχύουμε την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, συνδέοντάς την πιο στενά με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων με παραρτήματα της ΔΥΠΑ μέσα στις επιχειρήσεις και στηρίζουμε με προγράμματα επιχειρηματικότητας τις ηλικίες 18–29 ετών, ώστε να κάνουν το δικό τους επαγγελματικό ξεκίνημα. Συνεχίζουμε, ώστε αυτή η πρόοδος να φτάσει σε ακόμη περισσότερους συμπολίτες μας.

Επόμενη είδηση της εβδομάδας που θα αναφέρω είναι η δημιουργία του Εθνικού Πρότυπου Κέντρου για την Άνοια. Μιλάμε για ένα από τα πιο σοβαρά, πιο σύνθετα και πιο γρήγορα αυξανόμενα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Ήδη στη χώρα μας περίπου 214.000 συμπολίτες μας ζουν με διαγνωσμένη άνοια, ενώ το ψυχικό και σωματικό βάρος για τις οικογένειές τους είναι συχνά τεράστιο. Το νέο Κέντρο θα προσφέρει δωρεάν ολιστική φροντίδα σε ανθρώπους με άνοια αρχικού σταδίου, όπως αξιολόγηση μνήμης, ημερήσια φροντίδα, φροντίδα στο σπίτι και τηλεϊατρική. Παράλληλα, θα στηρίζει και θα εκπαιδεύει τους φροντιστές, ακόμη και τους άτυπους, που συχνά σηκώνουν αυτό το βάρος χωρίς επαρκή καθοδήγηση. Θα έχει επίσης ρόλο στην πρόληψη, την εκπαίδευση και την έρευνα. Το έργο υλοποιείται χάρη στη δωρεά ύψους 4,49 εκ. ευρώ από την Εθνική Τράπεζα και τα κοινωφελή ιδρύματα της «Πρωτοβουλίας ’21», σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας. Είναι μια πρωτοβουλία που αφορά την υγεία, αλλά και την αξιοπρέπεια των ασθενών, των οικογενειών τους και όλων όσοι δίνουν καθημερινά αυτή τη δύσκολη μάχη.

Θέματα από την περιφέρεια τώρα. Τέθηκαν σε λειτουργία από τον ΑΔΜΗΕ οι αναβαθμισμένες διασυνδέσεις υψηλής τάσης Ζακύνθου-Κεφαλονιάς και Κεφαλονιάς-Λευκάδας, αντικαθιστώντας γραμμές που λειτουργούσαν επί δεκαετίες. Αυτό σημαίνει πιο ασφαλή και πιο ανθεκτική ηλεκτροδότηση για τα Ιόνια Νησιά, ιδίως τους θερινούς μήνες, όταν η τουριστική κίνηση αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Η επόμενη ηλεκτρική διασύνδεση θα είναι της Κέρκυρας με το ηπειρωτικό σύστημα, μέσω Ηγουμενίτσας, εντός του 2027.

Στην Κατερίνη δημιουργείται νέο προπτυχιακό πρόγραμμα του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος στη «Διοίκηση Ναυτιλιακών και Συνδυασμένων Μεταφορών», προσθέτοντας μια ακόμη εκπαιδευτική επιλογή εκτός των μεγάλων πανεπιστημιακών κέντρων. Στην Πελοπόννησο δίνουμε 3,5 εκ. ευρώ για τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία και πολιτών άνω των 65 ετών που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε αθλητικές, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Στη Βοιωτία εγκαινιάστηκαν το νέο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Νοσοκομείου Θήβας και τα ανακαινισμένα Κέντρα Υγείας Διστόμου και Αλιάρτου. Στην Κω και τη Σύρο, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου διαθέτει 2,8 εκ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους για δύο νέα Κέντρα Ημέρας Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας, για ανθρώπους με άνοια και Alzheimer στην Κω και για άτομα με αυτισμό και νευροαναπτυξιακές διαταραχές στη Σύρο. Στη Μεγαλόπολη, αντίστοιχα, εντάσσεται έργο 3,5 εκ. ευρώ για τη βιοκλιματική αναβάθμιση τμήματος του οδικού δικτύου, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Στην Κέρκυρα, ύστερα από πολύμηνη προσπάθεια, εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση 21,1 εκ. ευρώ ώστε να προχωρήσει η υπογραφή της σύμβασης για το έργο «Ύδρευσης Πόλης Κέρκυρας από την ΕΑΝ Χρυσηίδας». Πρόκειται για μια παρέμβαση που έρχεται να αντιμετωπίσει ένα χρόνιο και πολύ πραγματικό πρόβλημα για κατοίκους και επισκέπτες του νησιού.

Και κλείνω με τη χθεσινή μέρα που ήταν ξεχωριστή για την ορθόδοξη πολιτιστική μας κληρονομιά. Μαζί με τον φίλο Πρωθυπουργό της Βουλγαρίας παρακολουθήσαμε την υπογραφή του πρωτοκόλλου για την επιστροφή στην Ελλάδα θρησκευτικών κειμηλίων που είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ, που είχαν βρεθεί το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Φλώρινα. Σε ό,τι αφορά τους ελληνικούς θησαυρούς, πρόκειται για 48 κειμήλια από τις Ιερές Μονές της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας και του Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτας. Θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου και στη συνέχεια θα επιστρέψουν στο «σπίτι» τους. Πρόκειται για το πρώτο βήμα, και σίγουρα όχι το τελευταίο, για την επιστροφή του συνόλου των κειμηλίων μας, στο πλαίσιο της ενεργητικής πολιτιστικής διπλωματίας που ακολουθούμε τα τελευταία χρόνια με χειροπιαστά αποτελέσματα.

Πριν σας αφήσω όμως, θα ήθελα να κάνω μια ειδική αναφορά στη σημερινή ημέρα που είναι η επέτειος της ίδρυσης της Νέας Δημοκρατίας, την οποία γιορτάζουμε αύριο Δευτέρα, στις 18:00, στο παλιό αμαξοστάσιο ΟΣΥ. Είμαστε περήφανοι για τις ιδέες, τις αξίες και τη διαδρομή μας που ξεκινούσε σαν σήμερα, στις 4 Οκτωβρίου του 1974. Με την ιδρυτική της διακήρυξη, που υπογράφει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, να μας καλεί να υπηρετούμε το έθνος, «πέρα και πάνω απ’ τις παλιές, παραπλανητικές ταμπέλες της αριστεράς, της δεξιάς και του κέντρου».
Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την άλλη Κυριακή. Καλή συνέχεια στη μέρα σας!»

It is not easy for a restaurant to stand the test of time. It is even harder to evolve, move through different eras and changes in ownership, and still preserve its identity.

Kiku has managed to do just that.

1993, 2011, 2023, 2026.

Four years that mark the milestones of a 33-year journey, revealing how a name so closely associated with Japanese cuisine in Athens has arrived at its newest chapter: Casa Kiku.

It all began in 1993

The story begins in Kolonaki in 1993, with Leonidas Goulandris.

It was a very different era for Athens’ restaurant scene. Japanese cuisine had neither the popularity nor the place in the city’s everyday life that it enjoys today.

Kiku was among the restaurants that helped pave a new path.

And its name gradually began to carry a significance of its own in Athens.

2011: Passing the torch

Eighteen years later came another defining milestone.

In 2011, Giorgos Dragoumanos and Giorgos Andritsos acquired Kiku.

They did more than simply carry on what was already there. They began their own chapter, building on the history and reputation the restaurant had already established.

Kiku continued to evolve while maintaining its place on Athens’ dining map.

2023 and the next chapter

The year 2023 marked another turning point.

The passing of Giorgos Dragoumanos left behind a significant legacy—one that Kiku continues to remember and honour today.

During the same period, Dimos Stasinopoulos joined as a strategic partner.

The restaurant thus entered the next stage of its journey.

2026: Kiku becomes Casa Kiku

And so we arrive at the present.

The year 2026 marks more than another change.

It signals the beginning of a new era.

Kiku evolves into Casa Kiku, with Giorgos Andritsos and Dimos Stasinopoulos, joined by new investor Alexandros Exarchou.

A historic name in Athens refuses to become a museum piece. Instead, it chooses to introduce itself anew.

And perhaps that is the greatest strength of a business with more than three decades of history.

Knowing what to preserve and, above all, when to change.

From Leonidas Goulandris in 1993 to Giorgos Dragoumanos and Giorgos Andritsos in 2011, then Dimos Stasinopoulos, and finally the new investment partnership of 2026 with Alexandros Exarchou.

33 years. Different eras. Different chapters. One name that refused to stand still.

This is precisely what is captured in the phrase Casa Kiku has chosen to tell the story of its journey today:

“A legacy, evolved.”

A legacy that did more than simply survive.

It evolved.

More informations:

Casakiku.com

Η Nike, η εταιρεία που πήρε το όνομά της από την αρχαία ελληνική θεά της νίκης, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις δυσκολότερες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Ο άλλοτε πρωτοπόρος της αγοράς έχει χάσει πωλήσεις, πελάτες και έδαφος απέναντι σε ανταγωνιστές που κινούνται ταχύτερα στις νέες τάσεις.

Η εταιρεία παραμένει παγκόσμια υπερδύναμη στα αθλητικά είδη, όμως η χρηματιστηριακή της πορεία αποτυπώνει το μέγεθος της πίεσης. Η μετοχή της έχει υποχωρήσει κατά περίπου 75% μέσα σε πέντε χρόνια, διαγράφοντας εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια από τη χρηματιστηριακή αξία της. Τον περασμένο μήνα, μάλιστα, η Nike απομακρύνθηκε από τον δείκτη S&P 100 των μεγαλύτερων αμερικανικών blue-chip εταιρειών.

Η πτώση των πωλήσεων βαθαίνει και η διοίκηση προχωρά σε νέα αναδιάρθρωση, η οποία θα περιλαμβάνει περικοπές θέσεων εργασίας και συγχώνευση περιφερειακών δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, μετά από δύο συνεχόμενα τρίμηνα υποχώρησης των εσόδων, ο αμερικανικός κολοσσός αθλητικών ειδών εκτιμά ότι οι πωλήσεις θα συνεχίσουν να μειώνονται και κατά το τρέχον οικονομικό έτος. Η εταιρεία σχεδιάζει να περιορίσει το μέγεθος των δραστηριοτήτων της, προκειμένου να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες της αγοράς.

«Η διαδικασία αυτή θα οδηγήσει σε λιγότερες θέσεις εργασίας σε όλη τη Nike», ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος Έλιοτ Χιλ σε μήνυμά του προς τους εργαζομένους. Όπως σημείωσε, οι αποφάσεις για το ποιες θέσεις θα καταργηθούν θα αρχίσουν να λαμβάνονται εντός του 2027, χωρίς ακόμη να έχει προσδιοριστεί ο αριθμός των περικοπών ή οι περιοχές που θα επηρεαστούν.

Nike: Η δύσκολη στροφή προς την ανάκαμψη

Η κρίση βρίσκει στο τιμόνι τον Έλιοτ Χιλ, βετεράνο της Nike, ο οποίος επέστρεψε από τη συνταξιοδότηση για να αναλάβει την εταιρεία. Το σχέδιο ανάκαμψης δείχνει κάποια πρώτα σημάδια αποτελεσματικότητας, όμως η διοίκηση γνωρίζει ότι η επιστροφή στην ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη.

Ο αναλυτής της αγοράς αθλητικών ειδών Ματ Πάουελ αποδίδει την κρίση σε μια σειρά στρατηγικών επιλογών. Μεταξύ αυτών ήταν η απομάκρυνση από παραδοσιακούς λιανοπωλητές, υπέρ των απευθείας πωλήσεων στους καταναλωτές μέσω διαδικτύου, αλλά και η υπερβολική διάθεση περιορισμένων εκδόσεων παπουτσιών.

Όπως επισημαίνει στο BBC, όταν προϊόντα που κάποτε θεωρούνταν δυσεύρετα έγιναν ευρύτερα διαθέσιμα, έχασαν μέρος της ελκυστικότητάς τους. Παράλληλα, σημαντικοί πόροι κατευθύνθηκαν στην ψηφιακή δραστηριότητα αντί για την ανάπτυξη νέων προϊόντων.

Η στρατηγική αυτή συνδέθηκε με την τετραετή θητεία του πρώην επικεφαλής της Nike, Τζον Ντόναχιου, ο οποίος είχε προηγουμένως διευθύνει την eBay. Η αρχική άνοδος των ηλεκτρονικών πωλήσεων, ιδιαίτερα κατά την πανδημία, ακολούθησε την αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών. Όταν όμως αυξήθηκε η πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα, η ζήτηση περιορίστηκε.

Την ίδια περίοδο, η Nike αντιμετώπισε επιβράδυνση σε κρίσιμες αγορές, όπως η Κίνα, ενώ ανταγωνιστές όπως οι On και Hoka κέρδισαν χώρο στα ράφια των καταστημάτων.

Από τον Μάικλ Τζόρνταν στον Κιλιάν Εμπαπέ

Η σημερινή κατάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική για μια εταιρεία που έχτισε την κυριαρχία της πάνω στην καινοτομία και στη συνεργασία με αθλητές-σύμβολα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η Nike έκανε μια τολμηρή επιλογή, υπογράφοντας συμβόλαιο με έναν νεαρό Μάικλ Τζόρνταν, όταν ακόμη δεν αποτελούσε κυρίαρχη δύναμη στο μπάσκετ. Η εταιρεία επένδυσε ουσιαστικά ολόκληρο τον προϋπολογισμό της για το άθλημα στον παίκτη και δημιούργησε γύρω του το Air Jordan.

Τα μαύρα και κόκκινα χρώματα των παπουτσιών παραβίαζαν τότε τους κανονισμούς του NBA, όμως η Nike μετέτρεψε ακόμη και τα πρόστιμα σε εργαλείο μάρκετινγκ. Ακολούθησαν συνεργασίες με κορυφαία ονόματα, όπως ο Τάιγκερ Γουντς, η Σερένα Γουίλιαμς και ο Κριστιάνο Ρονάλντο.

Σήμερα, η Nike εξακολουθεί να διαθέτει ένα ισχυρό ρόστερ αθλητών, από τον Ρόρι ΜακΙλρόι έως τον Βινίσιους Τζούνιορ. Ωστόσο, οι πρόσφατες απώλειες είναι δύσκολο να αγνοηθούν.

Ο Κιλιάν Εμπαπέ, που συνεργαζόταν με τη Nike από την ηλικία των εννέα ετών, τερμάτισε έπειτα από 20 χρόνια τη σχέση του με την εταιρεία και εντάχθηκε στην ελβετική On. Την ίδια στιγμή, η Nike έχασε και τον Λαμίν Γιαμάλ, ο οποίος επέλεξε την Adidas.

Ο Τιμ Ντέρντενγκερ, καθηγητής μάρκετινγκ και στρατηγικής, υποστηρίζει ότι οι μεγάλες επιτυχίες του παρελθόντος δεν αρκούν για να οδηγήσουν τις σημερινές πωλήσεις. Ο Εμπαπέ, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αναζητούσε μια συνεργασία όπου θα μπορούσε να αποτελέσει κεντρικό πρόσωπο της ανάπτυξης ενός brand.

Ο Έλιοτ Χιλ αναγνώρισε τη σημασία της απώλειας του Γάλλου επιθετικού, σημειώνοντας ωστόσο ότι η Nike εξακολουθεί να διαθέτει μια «μεγάλη δεξαμενή» κορυφαίων αθλητών.

Οι αριθμοί πιέζουν τη Nike

Τα οικονομικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η ανάκαμψη παραμένει δύσκολη. Η Nike ανακοίνωσε τριμηνιαία έσοδα 11 δισ. δολαρίων, χαμηλότερα από τις προσδοκίες των αναλυτών. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η Κίνα, όπου τα έσοδα μειώθηκαν κατά 26%.

Παράλληλα, οι πωλήσεις της μάρκας Jordan υποχώρησαν διεθνώς. Η διοίκηση αναγνώρισε ότι είχε διαθέσει υπερβολικά μεγάλες ποσότητες των εμβληματικών retro μοντέλων και σχεδιάζει να περιορίσει τόσο τον όγκο όσο και τη συχνότητα κυκλοφορίας τους.

Η εταιρεία αναμένει ότι τα έσοδα θα μειωθούν κατά υψηλό μονοψήφιο ποσοστό στο επόμενο οικονομικό έτος, ενώ έχει θέσει στόχο εξοικονόμησης 2,5 δισ. δολαρίων έως το 2031. Μέρος αυτών των περικοπών αναμένεται να συνδεθεί με απώλειες θέσεων εργασίας.

Ο οικονομικός διευθυντής Ντέιβ Ντέντον παραδέχθηκε ότι τα αποτελέσματα είναι χαμηλότερα τόσο από τις προσδοκίες όσο και από τις δυνατότητες της εταιρείας. Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, η μετοχή της Nike υποχώρησε περισσότερο από 8% στις μετασυνεδριακές συναλλαγές στη Νέα Υόρκη.

Το σχέδιο του Χιλ, με την ονομασία «Sport Offense», αποσκοπεί στην επιστροφή της εταιρείας στην ανάπτυξη και την κερδοφορία. Ο Πάουελ εκτιμά ότι τα πρώτα ουσιαστικά αποτελέσματα της στρατηγικής μπορεί να φανούν από την επόμενη χρονιά.

Ένας γίγαντας που πρέπει να ξαναβρεί την καινοτομία

Παρά την αρνητική εικόνα, η Nike δεν βρίσκεται εκτός μάχης. Εκατομμύρια καταναλωτές σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα νεότερες ηλικίες, εξακολουθούν να συνδέουν το όνομα της εταιρείας με τον αθλητισμό.

Το πρόβλημα είναι ότι η κυριαρχία δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη. Η εταιρεία που κάποτε δημιουργούσε τις τάσεις καλείται τώρα να τις προλάβει ξανά, την ώρα που μικρότεροι ανταγωνιστές διεκδικούν καταναλωτές και αθλητές.

Η ίδια η Nike επιχείρησε να προσεγγίσει τη νεότερη γενιά, παρουσιάζοντας πέρυσι μια νέα καμπάνια που βασίζεται στο εμβληματικό «Just Do It» και το μετατρέπει σε «Why Do It?».

Το ερώτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη διαφημιστική στρατηγική. Είναι πλέον επιχειρηματικό: μπορεί η Nike να ξαναγίνει η εταιρεία που καθορίζει τις εξελίξεις στην αθλητική ένδυση και υπόδηση ή θα πρέπει να συμβιβαστεί με έναν μικρότερο ρόλο σε μια αγορά που η ίδια κάποτε διαμόρφωσε;

Η ομάδα εργασίας της Super League άρχισε τις συζητήσεις για την κεντρική διαχείριση, Deloitte και PwC ενδέχεται να μπουν στην επόμενη τηλεδιάσκεψη και η ιστορία γυρίζει πίσω μέχρι το 1999…

Aν δεν βρίσκεις λύση μόνος σου, φωνάζεις τους ειδικούς. Αν όμως τους έχεις ξαναφωνάξει, έχεις πληρώσει για να σου εξηγήσουν τι πρέπει να αλλάξεις και τελικά έχεις κάνει άλλα, τότε η επόμενη κλήση σηκώνει μια εύλογη απορία: τι τη θέλουν πάλι την Deloitte, αφού στο παρελθόν… δεν την άκουσαν;

Η ερώτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον τώρα που η συζήτηση στη Super League περνά από τη θεωρία στην πράξη. Η πρώτη τηλεδιάσκεψη της ομάδας εργασίας για την κεντρική διαχείριση των τηλεοπτικών δικαιωμάτων πραγματοποιήθηκε ήδη, η δεύτερη ακολουθεί την προσεχή Τρίτη και σε αυτήν ενδέχεται να συμμετάσχουν εκπρόσωποι της Deloitte και της PricewaterhouseCoopers, της γνωστής PwC.

Η λεπτομέρεια έχει ιδιαίτερη σημασία. Deloitte και PwC ήταν μαζί και πριν από δέκα χρόνια, όταν η Super League τούς ανέθεσε να μελετήσουν τον τρόπο διεξαγωγής του πρωταθλήματος και την κατανομή των τηλεοπτικών εσόδων. Ακόμη νωρίτερα, το 1999, η Deloitte & Touche είχε κληθεί από την ΕΠΑΕ να μελετήσει συνολικά το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο.

Είκοσι επτά χρόνια μετά, λοιπόν, το ελληνικό ποδόσφαιρο επιστρέφει σε γνώριμες πόρτες. Αυτή τη φορά υπάρχει ήδη κινητικότητα, συγκεκριμένοι άξονες συζήτησης και διαφορετικές θέσεις των ΠΑΕ που έχουν αρχίσει να αποτυπώνονται. Το αν η διαδικασία θα καταλήξει σε κάτι που θα εφαρμοστεί θα φανεί εκ του αποτελέσματος.

Άρχισε η δουλειά και η πρώτη διαφωνία είναι ήδη στο τραπέζι

Η νέα διαδικασία αποτελεί συνέχεια του πρόσφατου Δ.Σ. της Super League, όπου η πρόταση του Γιάννη Αλαφούζου για ισόποση αναδιανομή των τηλεοπτικών εσόδων στις 14 ΠΑΕ συνάντησε τη διαφωνία των Βαγγέλη Μαρινάκη, Ιβάν Σαββίδη και Μάριου Ηλιόπουλου. Εκεί μπήκε στο τραπέζι η προσφυγή σε εξειδικευμένο σύμβουλο, με την Deloitte να αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα εταιρείας που θα μπορούσε να αναλάβει τη σχετική μελέτη.

Η διαδικασία προχώρησε ήδη στο επόμενο στάδιο. Στην πρώτη τηλεδιάσκεψη της ομάδας εργασίας συμμετείχαν εκπρόσωποι των ΠΑΕ και το αντικείμενο ήταν συγκεκριμένο: κεντρική διαχείριση των τηλεοπτικών δικαιωμάτων και αναδιανομή των εσόδων με στόχο την ενίσχυση των μικρομεσαίων ομάδων.

Ο Ολυμπιακός κατέθεσε επιστολή στην οποία έβαλε τέσσερις βασικούς άξονες προς εξέταση: τα συνολικά έσοδα, την εμπορικότητα, τα μοντέλα κεντρικής διαχείρισης που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες και τα κριτήρια με τα οποία μοιράζονται εκεί τα έσοδα.

Και ήδη εμφανίστηκε το πρώτο μεγάλο σημείο τριβής: η εμπορικότητα.

Ο Γιάννης Αλαφούζος συμφώνησε με τους βασικούς άξονες, αλλά εξέφρασε σαφή ένσταση για το πόσο πρέπει να μετρήσει η εμπορική δύναμη κάθε ΠΑΕ. Η θέση του είναι ότι η μεγάλη απόσταση μεταξύ Big-4 και μικρότερων συλλόγων θα διατηρηθεί εάν η εμπορικότητα και η βαθμολογική κατάταξη αποκτήσουν μεγάλη βαρύτητα στη φόρμουλα διανομής. Ο στόχος που έθεσε είναι να διοχετευθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ποσό στις μικρότερες ομάδες.

Από την πλευρά του Ολυμπιακού, η Εύη Κουτσαυτάκη υπογράμμισε ότι η εμπορικότητα αποτελεί πολύ βασικό κριτήριο. Εκεί βρίσκεται ήδη ο πυρήνας μιας δύσκολης εξίσωσης: από τη μία η εμπορική αξία που παράγουν οι μεγάλες ΠΑΕ και από την άλλη η ανάγκη ενίσχυσης των μικρότερων ώστε το πρωτάθλημα να αποκτήσει μεγαλύτερη οικονομική και αγωνιστική ισορροπία.

Ο Μηνάς Λυσάνδρου, εκπροσωπώντας την ΑΕΚ, έθεσε ευρύτερα το ζήτημα, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να εξεταστεί συνολικά ο τρόπος αύξησης των εσόδων και η συζήτηση να μην περιοριστεί στο τηλεοπτικό συμβόλαιο. Ο ΠΑΟΚ, μέσω της Μαρίας Γκοντσάρεβα, τάχθηκε υπέρ της κεντρικής διαχείρισης με ξεκάθαρη διαδικασία και προσέγγιση, ενώ η Κάτια Κοξένογλου του Ατρομήτου έβαλε στο επίκεντρο τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων ΠΑΕ, των οποίων τα έσοδα δεν αυξάνονται την ώρα που τα έξοδα έχουν ανέβει.

Ο Αλαφούζος έβαλε παράλληλα στο τραπέζι και ένα Plan B με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Εάν δεν υπάρξει συνολική συμφωνία των 14 ΠΑΕ, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας κοινού «κουμπαρά» μόνο μεταξύ όσων συμφωνούν, ακόμη και αν πρόκειται για επτά ή οκτώ ομάδες. Πρόκειται ουσιαστικά για πιθανό μοντέλο μερικής κεντρικής διαχείρισης, εφόσον η καθολική λύση αποδειχθεί ανέφικτη.

Στην ίδια συζήτηση ο πρόεδρος της Super League ξεχώρισε τηλεοπτικά δικαιώματα και στοίχημα ως τις δύο πηγές εσόδων που μπορούν να αυξηθούν άμεσα. Αναγνώρισε ότι το τριετές συμβόλαιο που βρίσκεται σε ισχύ αποτέλεσε σημαντική κίνηση από την πλευρά του Βαγγέλη Μαρινάκη, αλλά εκτίμησε ότι η διάρκειά του περιορίζει τώρα τη δυνατότητα αξιοποίησης του αυξημένου ανταγωνισμού μεταξύ των στοιχηματικών εταιρειών.

Η κουβέντα συνεχίζεται την Τρίτη και εκεί ενδέχεται να συμμετάσχουν απευθείας Deloitte και PwC. Εφόσον συμβεί, η ιστορία θα αποκτήσει μια εντυπωσιακή ομοιότητα με όσα είχαν συμβεί πριν από δέκα χρόνια.

1999: Η πρώτη Deloitte και η προειδοποίηση για το προϊόν

Η Deloitte είναι ένας από τους τέσσερις μεγαλύτερους διεθνείς ομίλους επαγγελματικών υπηρεσιών, μαζί με PwC, EY και KPMG, τις λεγόμενες Big Four. Παρέχει μεταξύ άλλων υπηρεσίες στρατηγικής, οικονομικής ανάλυσης και μοντελοποίησης, ελέγχου, αποτιμήσεων και επιχειρηματικών συμβουλών. Η PwC κινείται στον ίδιο ευρύτερο χώρο υπηρεσιών.

Για το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο η Deloitte είναι παλιά γνώριμη. Η πρώτη τεκμηριωμένη μεγάλη εμπλοκή της εντοπίζεται στην εποχή της ΕΠΑΕ και της προεδρίας του Βίκτωρα Μητρόπουλου, όταν η Deloitte & Touche κλήθηκε να εξετάσει τη δομή και τη λειτουργία του ελληνικού επαγγελματικού ποδοσφαίρου και να εισηγηθεί τρόπους βελτίωσής του. Η μελέτη παραδόθηκε τον Αύγουστο του 1999.

Η οικονομική εικόνα που είχε καταγράψει ήταν ήδη προβληματική. Για την αγωνιστική περίοδο 1998-99 οι συνολικές ζημιές των ΠΑΕ υπολογίζονταν περίπου στα 5 δισ. δραχμές.
Το σημαντικότερο ήταν η φιλοσοφία της μελέτης. Η Deloitte θεωρούσε καθοριστική για την εμπορική αξία του πρωταθλήματος την ανταγωνιστικότητα και το «αμφίβολο του αποτελέσματος». Ένα πρωτάθλημα στο οποίο περισσότερες ομάδες μπορούν να είναι ανταγωνιστικές δημιουργεί περισσότερα παιχνίδια πραγματικού ενδιαφέροντος και μεγαλύτερη αξία για τον φίλαθλο και την αγορά.

Η κατεύθυνση της μελέτης περιλάμβανε σημαντική μείωση του αριθμού των ομάδων και αναδιοργάνωση των επαγγελματικών κατηγοριών. Σε μεταγενέστερες αναφορές έχουν αποδοθεί στην Deloitte διαφορετικοί συγκεκριμένοι αριθμοί ομάδων, όμως ο βασικός άξονας ήταν σαφής: μικρότερο και περισσότερο ανταγωνιστικό πρωτάθλημα.

Ακολούθησε σχέδιο σταδιακής αναδιάρθρωσης. Η Α’ Εθνική μειώθηκε από 18 ομάδες τη σεζόν 1999-2000 σε 16 την επόμενη περίοδο και υπήρχε σχεδιασμός για περαιτέρω μείωση στις 14. Η τελευταία δεν πραγματοποιήθηκε τότε, καθώς η απόφαση άλλαξε και το πρωτάθλημα του 2001-02 διεξήχθη με 16 ομάδες.

Η συνολική αναδιάρθρωση που είχε τεθεί στο τραπέζι δεν ολοκληρώθηκε. Ορισμένες κινήσεις έγιναν, αλλά το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε στο σύνολό του.

2016: Deloitte και PwC μαζί, ακριβώς όπως τώρα

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον προηγούμενο βρίσκεται πολύ πιο κοντά μας. Στις 5 Ιουλίου 2016 η Super League αποφάσισε να αναθέσει από κοινού σε Deloitte και PwC μελέτη για δύο ζητήματα που ακούγονται εξαιρετικά γνώριμα σήμερα: τον τρόπο διεξαγωγής του πρωταθλήματος και την κατανομή των τηλεοπτικών εσόδων.

Η μελέτη παρουσιάστηκε στις 21 Νοεμβρίου 2016 και η ακτινογραφία του ελληνικού πρωταθλήματος ήταν βαριά. Τα συνολικά έσοδα της Super League είχαν υποχωρήσει κατά 84% από το 2010 έως το 2016, τα εισιτήρια κατά 48% μεταξύ 2009 και 2016 και τα τηλεοπτικά έσοδα κατά 13% την περίοδο 2010-16.

Οι δύο εταιρείες παρουσίασαν τρία διαφορετικά μοντέλα διεξαγωγής. Το πρώτο διατηρούσε τις 16 ομάδες, αλλά μετά την πρώτη φάση χώριζε το πρωτάθλημα σε δύο γκρουπ των οκτώ. Οι πρώτες οκτώ θα συνέχιζαν για τον τίτλο και τις ευρωπαϊκές θέσεις και οι υπόλοιπες για την παραμονή. Το μοντέλο έφθανε στους 232 αγώνες και τις 29 αγωνιστικές, με τη μελέτη να υπολογίζει αύξηση κατά 50% των αναμετρήσεων υψηλού ενδιαφέροντος.

Τα άλλα δύο μοντέλα προέβλεπαν πρωτάθλημα 14 ομάδων. Το ένα οδηγούσε σε δύο γκρουπ των επτά μετά την κανονική περίοδο, με 266 αγώνες και 40 αγωνιστικές, ενώ το άλλο προέβλεπε διαφορετική δεύτερη φάση, με συνολικά 242 παιχνίδια και 36 αγωνιστικές.

Πίσω από τους διαφορετικούς αριθμούς υπήρχε ξανά η ίδια βασική ιδέα που είχε εμφανιστεί ήδη από το 1999: περισσότερη ανταγωνιστικότητα, περισσότερα παιχνίδια με ουσιαστικό βαθμολογικό ενδιαφέρον και ισχυρότερο εμπορικό προϊόν.

Η Super League συνέχισε το 2017 τις συζητήσεις για αλλαγή του format και υπήρξε απόφαση για μείωση των ομάδων στις 14 από την περίοδο 2018-19, η οποία δεν εφαρμόστηκε τότε. Η μεγάλη κατηγορία έφτασε τελικά στις 14 ομάδες από τη σεζόν 2019-20, μέσα από διαφορετική αναδιάρθρωση και διαφορετικές αποφάσεις. Αργότερα καθιερώθηκαν δεύτερες φάσεις με play offs και play outs, στοιχεία που κινούνται στην ίδια ευρύτερη λογική της αύξησης των αγώνων με βαθμολογικό ενδιαφέρον.

Η μελέτη Deloitte-PwC του 2016, πάντως, δεν εφαρμόστηκε ως ολοκληρωμένο σχέδιο. Και τώρα, δέκα χρόνια μετά, οι ίδιες δύο εταιρείες ενδέχεται να καθίσουν ξανά απέναντι από τις ΠΑΕ για να συζητήσουν ένα από τα ζητήματα που περιλαμβάνονταν και στην προηγούμενη εντολή τους: τα τηλεοπτικά έσοδα και τον τρόπο κατανομής τους.

Τρίτη προσπάθεια και αυτή τη φορά κάτι κινείται

Η διαφορά του 2026 είναι ότι οι εξελίξεις δείχνουν, τουλάχιστον σε αυτή την πρώτη φάση, μεγαλύτερη κινητικότητα. Μέσα σε λίγες ημέρες από το Δ.Σ. δημιουργήθηκε ομάδα εργασίας, πραγματοποιήθηκε η πρώτη τηλεδιάσκεψη, προγραμματίστηκε δεύτερη και τέθηκαν συγκεκριμένα ζητήματα προς εξέταση.

Έχουμε επίσης αρκετά καθαρά μπροστά μας το βασικό πεδίο της σύγκρουσης. Η εμπορικότητα μιας ΠΑΕ αποτελεί στοιχείο της αξίας που παράγει το τηλεοπτικό προϊόν. Εάν, όμως, το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων συνεχίσει να ακολουθεί την εμπορική δύναμη, το οικονομικό χάσμα μεταξύ των ισχυρότερων και των μικρότερων δύσκολα θα περιοριστεί. Και χωρίς οικονομικά ισχυρότερους μικρομεσαίους, η ανταγωνιστικότητα που η ίδια η Deloitte είχε αναδείξει ήδη από το 1999 παραμένει δύσκολος στόχος.

Αυτό καλείται τώρα να μετατραπεί από ποδοσφαιρική διαφωνία σε οικονομική φόρμουλα. Πόσο θα μετρά η εμπορικότητα, πόσο η αγωνιστική επίδοση, πόσο θα είναι το σταθερό ποσό για κάθε ΠΑΕ, ποια διεθνή μοντέλα μπορούν να εφαρμοστούν στην Ελλάδα και πόσα περισσότερα χρήματα μπορεί συνολικά να παράξει η Super League πριν αρχίσει να συζητά πώς θα τα μοιράσει.

Στο προηγούμενο Δ.Σ. ο Βαγγέλης Μαρινάκης είχε αναφέρει ενδεικτικά ποσά της τάξης των 200.000-300.000 ευρώ για το πιθανό κόστος μιας τέτοιας μελέτης, ξεκαθαρίζοντας ουσιαστικά ότι δεν γνώριζε ποια θα ήταν η αμοιβή που θα ζητούσε ο σύμβουλος. Επομένως, το συγκεκριμένο εύρος δεν αποτελεί προσφορά της Deloitte, της PwC ή συμφωνημένο κόστος. Είχε επίσης τεθεί χρονικός ορίζοντας δύο έως τριών μηνών, με στόχο να υπάρχει πρόταση πριν από τα Χριστούγεννα.

Το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο έχει ήδη ζητήσει στο παρελθόν από κορυφαίους διεθνείς συμβούλους να του δείξουν δρόμους για μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα, περισσότερα έσοδα και ισχυρότερο προϊόν. Το 1999 και το 2016 πήρε προτάσεις, κάποιες ιδέες εμφανίστηκαν αργότερα με διαφορετικές μορφές, αλλά τα σχέδια δεν εφαρμόστηκαν συνολικά όπως είχαν παρουσιαστεί.
Το 2026 υπάρχει, μέχρι στιγμής, διάθεση να προχωρήσει η κουβέντα σε συγκεκριμένη φόρμουλα. Υπάρχει ομάδα εργασίας, διαφορετικές προτάσεις, αντιπαράθεση πάνω στα κριτήρια και ήδη επόμενη συνάντηση. Το αποτέλεσμα θα δείξει αν αυτή τη φορά η διαδικασία θα καταλήξει σε ένα μοντέλο που θα εφαρμοστεί ή αν, σε μερικά χρόνια, το ελληνικό ποδόσφαιρο θα αναζητά ξανά διεθνείς συμβούλους για να απαντήσουν στα ίδια ερωτήματα…

Οκτώ άτομα συνελήφθησαν για συμμετοχή σε εγκληματική ομάδα που φέρεται να έκλεβε αυτοκίνητα και δίκυκλα σε διάφορες περιοχές της Αττικής, με την Αστυνομία να εξιχνιάζει συνολικά 23 περιπτώσεις κλοπών και να εκτιμά το οικονομικό όφελος της οργάνωσης σε περισσότερα από 350.000 ευρώ.

Στην επιχείρηση, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου σε Καματερό, Περιστέρι και Αχαρνές, συνελήφθησαν έξι από τα μέλη ηλικίας από 18 έως 55 ετών, ενώ ακόμη δύο μέλη, ηλικίας 22 και 60 ετών, συνελήφθησαν βάσει ενταλμάτων. Ανάμεσα στους συλληφθέντες είναι, σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., και το αρχηγικό μέλος της ομάδας.

Η έρευνα των αστυνομικών είχε ξεκινήσει μετά από πληροφορίες που έφτασαν στις Αρχές για άτομα που φέρονται να είχαν βάλει στο στόχαστρο κυρίως δίκυκλα μεγάλου κυβισμού και μεγάλης οικονομικής αξίας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ., τα μέλη της ομάδας είχαν οργανώσει τη δράση τους με διακριτούς ρόλους. Τουλάχιστον από τα τέλη του 2025 φέρονται να είχαν συστήσει την εγκληματική οργάνωση, με αντικείμενο τις κλοπές αυτοκινήτων και δικύκλων.

Οι δράστες κινούνταν κυρίως τις νυχτερινές ώρες, πραγματοποιώντας συνεχείς μετακινήσεις σε διαφορετικές περιοχές της Αττικής και αναζητώντας οχήματα που ανταποκρίνονταν στα χαρακτηριστικά που είχαν θέσει ως στόχο.

Για τις κλοπές των δικύκλων, κατέστρεφαν ή παρέκαμπταν τους αντικλεπτικούς μηχανισμούς και στη συνέχεια τα αφαιρούσαν με τη βοήθεια άλλων «επιχειρησιακών» δικύκλων, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο «πατάκι» όπου ένας συνεργός ακολουθούσε με δεύτερο δίκυκλο και έσπρωχνε με το πόδι την κλεμμένη μηχανή από πίσω, απομακρύνοντάς την από το σημείο.

Στη συνέχεια μετέφεραν τα κλεμμένα οχήματα μακριά από το σημείο της κλοπής και τα στάθμευαν προσωρινά σε κοινόχρηστους χώρους, ώστε να αποφεύγεται ο εντοπισμός τους μέσω συσκευών γεωεντοπισμού.

Η Αστυνομία αποδίδει στον φερόμενο ως αρχηγό διευθυντικό ρόλο, καθώς, σύμφωνα με την έρευνα, συντόνιζε τις ενέργειες των υπόλοιπων μελών, παρείχε οικονομική ενίσχυση και συγκέντρωνε τα μέλη πριν από τις κλοπές.

Ο 24χρονος φέρεται να είχε υψηλόβαθμο ρόλο και να λειτουργούσε ως σύνδεσμος μεταξύ του αρχηγού και των υπόλοιπων μελών. Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., ο αρχηγός μαζί με τον 24χρονο, έναν 18χρονο και έναν 23χρονο είχαν αναλάβει την αφαίρεση των οχημάτων.

Έκλεβαν αυτοκίνητα και μηχανές απ” όλη την Αττική και τα έκρυβαν για να μην εντοπίζονται, η μέθοδος «πατάκι» και τα €350.000 κέρδος της σπείρας

Ο 55χρονος φέρεται να είχε αναλάβει τη μεταφορά των κλεμμένων οχημάτων από τα σημεία προσωρινής απόκρυψης, ενώ ο 45χρονος φέρεται να ήταν υπεύθυνος για τη διοχέτευσή τους στην αγορά μέσω καταστήματος που διατηρούσε.

Κατά τις έρευνες στις οικίες των κατηγορουμένων, οι αστυνομικοί εντόπισαν και κατάσχεσαν 13 κλεμμένα και παραποιημένα οχήματα, αυτοκίνητα και δίκυκλα. Παράλληλα, βρέθηκαν πλήθος εξαρτημάτων οχημάτων και πινακίδων κυκλοφορίας, συσκευές γεωεντοπισμού και παρεμβολής συχνοτήτων, συσκευές εντοπισμού ραδιοσυχνοτήτων, εργαλεία και κινητά τηλέφωνα.

Μεταξύ των κατασχεθέντων ήταν επίσης πιστόλι-ρέπλικα, μικροποσότητα κάνναβης και τρία «επιχειρησιακά» οχήματα.

Από την έρευνα των αστυνομικών εξιχνιάστηκαν συνολικά 23 κλοπές οχημάτων σε Χαϊδάρι, Περιστέρι, Αγίους Αναργύρους, Ίλιον, Νίκαια, Αχαρνές και Παλαιό Φάληρο ενώ το οικονομικό όφελος της οργάνωσης εκτιμάται ότι ξεπερνά τις 350.000 ευρώ.

Σε βάρος των οκτώ συλληφθέντων σχηματίστηκε δικογραφία για εγκληματική ομάδα, διακεκριμένες κλοπές οχημάτων, κατ’ εξακολούθηση απάτη, πλαστογραφία και παράβαση της νομοθεσίας περί εξαρτησιογόνων ουσιών.

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στην αρμόδια εισαγγελική Αρχή, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για την πλήρη διακρίβωση της έκτασης της δράσης της ομάδας.

Ο Μπάμπης Κωστούλας, ο 19χρονος Έλληνας επιθετικός της Μπράιτον, έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον πέντε μεγάλων ευρωπαϊκών συλλόγων, μετά το εντυπωσιακό ξεκίνημά του στη φετινή σεζόν. Σύμφωνα με το Fichajes, ο Κωστούλας βρίσκεται στο ραντάρ των Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Άρσεναλ, Τσέλσι και Νιούκαστλ από την Premier League, ενώ εκτός Αγγλίας παρακολουθεί την περίπτωσή του και η Ίντερ.

Η Μπράιτον έχει ήδη τοποθετήσει πολύ ψηλά τον πήχη για την πιθανή παραχώρησή του, καθώς φέρεται να κοστολογεί τον Έλληνα φορ μεταξύ 60 και 70 εκατομμυρίων ευρώ. Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχει συγκεκριμένη διαπραγμάτευση με κάποιο από τα ενδιαφερόμενα κλαμπ.

Η Ίντερ ανάμεσα στους ενδιαφερόμενους

Η παρουσία της Ίντερ είναι το νέο στοιχείο στο ρεπορτάζ για το μέλλον του Κωστούλα.

Ο ιταλικός σύλλογος παρακολουθεί την εξέλιξη του νεαρού επιθετικού, ο οποίος έχει συμβόλαιο με την Μπράιτον μέχρι τον Ιούνιο του 2030. Παράλληλα, οι Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Άρσεναλ, Τσέλσι και Νιούκαστλ έχουν επίσης τον 19χρονο στη λίστα τους. Η Τσέλσι, μάλιστα, είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την απόκτησή του πριν ο Κωστούλας επιλέξει την Μπράιτον το 2025.

Ο Κωστούλας είχε ολοκληρώσει την πρώτη του σεζόν στην Αγγλία με 2 γκολ και 1 ασίστ σε 21 αγώνες της Premier League. Στο ξεκίνημα της φετινής περιόδου, όμως, η εικόνα του έχει αλλάξει σημαντικά, καθώς μετρά 4 γκολ και 3 ασίστ σε 8 αγώνες σε όλες τις διοργανώσεις. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η εμφάνισή του απέναντι στην Άρσεναλ στις 19 Σεπτεμβρίου, όταν η Μπράιτον επικράτησε 3-0, με τον Κωστούλα να πετυχαίνει ένα γκολ και να δίνει μία ασίστ.

Από τα 35 στα 60-70 εκατ. ευρώ

Η Μπράιτον απέκτησε τον Κωστούλα από τον Ολυμπιακό το καλοκαίρι του 2025 έναντι 35 εκατομμυρίων ευρώ, με τον Έλληνα επιθετικό να υπογράφει συμβόλαιο μέχρι το 2030. Πλέον, οι «γλάροι» φέρεται να θεωρούν ότι μία πιθανή αποχώρησή του θα μπορούσε να αποφέρει 60-70 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή σχεδόν το διπλάσιο ποσό από εκείνο που κατέβαλαν για την απόκτησή του. Η συγκεκριμένη απαίτηση, πάντως, βρίσκεται μέσα στη λογική των μεγάλων πωλήσεων της Μπράιτον τα τελευταία χρόνια.

Το καλοκαίρι του 2026 ο Κάρλος Μπαλέμπα μετακινήθηκε στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ για περίπου 75,9 εκατομμύρια ευρώ, ενώ ο Γιαν Πολ φαν Χέκε πήγε στην Τότεναμ για 60 εκατομμύρια ευρώ. Το 2025 ο Ζοάο Πέδρο είχε παραχωρηθεί στην Τσέλσι έναντι περίπου 63,7 εκατομμυρίων ευρώ.

Η ακριβότερη πώληση στην ιστορία του συλλόγου παραμένει ο Μόισες Καϊσέδο, ο οποίος το 2023 μεταγράφηκε στην Τσέλσι έναντι 116 εκατομμυρίων ευρώ. Στη σχετική λίστα ακολουθούν ο Μαρκ Κουκουρέγια με περίπου 65,3 εκατομμύρια ευρώ, ο Ζοάο Πέδρο με 63,7 εκατομμύρια και ο φετινός Κωστούλας βρίσκεται πλέον σε μια αγορά όπου η Μπράιτον έχει αποδείξει ότι μπορεί να απαιτεί πολύ υψηλές τιμές για τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία της.

Καμία επίσημη πρόταση μέχρι τώρα

Ο Κωστούλας παραμένει σημαντικό κομμάτι του πλάνου της Μπράιτον, με συμβόλαιο μέχρι το 2030, και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει συγκεκριμένη πρόταση από κάποιον από τους πέντε συλλόγους που παρακολουθούν την περίπτωσή του. Το επόμενο μεταγραφικό παράθυρο αναμένεται να δείξει αν το ενδιαφέρον των Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Άρσεναλ, Τσέλσι, Νιούκαστλ και Ίντερ θα μετατραπεί σε επίσημη κίνηση για τον Έλληνα επιθετικό.

Μέχρι πριν από λίγους μήνες, η πώληση των διεθνών δραστηριοτήτων της Lukoil έμοιαζε κυρίως με μια τεράστια επιχειρηματική συναλλαγή που είχε προκαλέσει η πίεση των δυτικών κυρώσεων στη ρωσική ενεργειακή βιομηχανία. Σήμερα, η υπόθεση έχει περάσει σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο. Η τύχη περιουσιακών στοιχείων αξίας περίπου 20 δισ. δολαρίων φαίνεται να έχει μπει μέσα στη συζήτηση Ουάσιγκτον και Μόσχας για την Ουκρανία, μετατρέποντας την πώληση της Lukoil σε σημείο όπου συναντώνται η διπλωματία Τραμπ, τα ενεργειακά συμφέροντα της Ρωσίας και ένα περίπλοκο δίκτυο Αμερικανών και Αράβων επενδυτών με επιχειρηματικές σχέσεις με πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του Αμερικανού προέδρου.

Η αφετηρία βρίσκεται στις αμερικανικές κυρώσεις της 22ας Οκτωβρίου 2025. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έβαλε στο στόχαστρο τη Lukoil και άλλους μεγάλους παίκτες του ρωσικού ενεργειακού τομέα, συνδέοντας ευθέως την κίνηση με την προσπάθεια αύξησης της πίεσης προς τη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Λίγους μήνες αργότερα, στις 29 Ιανουαρίου 2026, η ίδια η Lukoil ανακοίνωσε ότι είχε καταλήξει σε συμφωνία με τον αμερικανικό όμιλο Carlyle για την πώληση της LUKOIL International GmbH, της εταιρείας στην οποία συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος των διεθνών συμμετοχών της. Η συμφωνία, ωστόσο, δεν ήταν αποκλειστική και παρέμενε εξαρτημένη από τις απαραίτητες αμερικανικές εγκρίσεις.

Από τις κυρώσεις στη διαπραγμάτευση με τον Πούτιν

Η εικόνα αλλάζει ουσιαστικά από τη στιγμή που η Lukoil παύει να αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα κυρώσεων και επενδύσεων και εισέρχεται, σύμφωνα με νέα δημοσιεύματα, στον απευθείας δίαυλο ανάμεσα στην κυβέρνηση Τραμπ και το Κρεμλίνο. Οι New York Times ανέφεραν ότι όταν ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ συναντήθηκαν τον περασμένο μήνα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Κρεμλίνο, ο Ρώσος πρόεδρος έθεσε ο ίδιος το ζήτημα της ολοκλήρωσης της πώλησης των διεθνών assets της Lukoil. Κατά την ίδια έρευνα, οι Αμερικανοί συνομιλητές του εμφανίστηκαν διατεθειμένοι να εργαστούν προς αυτή την κατεύθυνση, θεωρώντας ότι μια επιχειρηματική συμφωνία τέτοιου μεγέθους θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επιπλέον κανάλι συνεννόησης με τη Μόσχα και παράλληλα να επηρεάσει θετικά την προσφορά στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η συγκεκριμένη εκδοχή προέρχεται από το δημοσίευμα και δεν έχει παρουσιαστεί μέχρι στιγμής ως επίσημη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει τις οικονομικές συμφωνίες ως πιθανό εργαλείο επαναπροσέγγισης με τη Ρωσία. Η διαφορά στην περίπτωση της Lukoil είναι το μέγεθος και η στρατηγική αξία του πακέτου. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη εταιρεία ή ένα κοίτασμα, αλλά για ένα διεθνές χαρτοφυλάκιο που περιλαμβάνει πετρελαϊκά και φυσικού αερίου πεδία, διυλιστήρια και εκτεταμένα δίκτυα πρατηρίων. Δημοσιευμένες εκτιμήσεις τοποθετούν την αξία του γύρω στα 20 με 22 δισ. δολάρια, ενώ στο πακέτο περιλαμβάνονται περισσότερα από τρία δισ. βαρέλια αποδεδειγμένων και πιθανών αποθεμάτων και κρίσιμες εγκαταστάσεις στην ευρωπαϊκή αγορά, μεταξύ άλλων στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

Αυτό ακριβώς είναι που δίνει στην υπόθεση τη γεωπολιτική της διάσταση. Η πώληση δεν αφορά μόνο το ποιος θα αποκτήσει ένα μεγάλο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο σε χαμηλότερη αποτίμηση εξαιτίας των κυρώσεων. Αφορά το ποιος θα ελέγξει υποδομές που μέχρι σήμερα βρίσκονται σε ρωσικά χέρια, τι ρόλο θα έχει η αμερικανική κυβέρνηση στη νέα ιδιοκτησιακή δομή και σε ποιο βαθμό η συναλλαγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αναδιαμόρφωσης των οικονομικών σχέσεων ΗΠΑ και Ρωσίας.

Ο Τοντ Μπόελι και η νέα προσφορά

Στο επίκεντρο της νέας πρότασης βρίσκεται ο Τοντ Μπόελι, Αμερικανός δισεκατομμυριούχος επενδυτής με ισχυρή παρουσία στον αθλητισμό, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και στις επενδύσεις. Ο Μπόελι έχει συγκροτήσει ένα νέο κονσόρτσιουμ το οποίο επιδιώκει να υπερκεράσει την προηγούμενη συμφωνία της Carlyle και να αποκτήσει τις διεθνείς δραστηριότητες της Lukoil. Σύμφωνα με τους Financial Times και το Reuters, στην προσπάθεια συμμετέχουν επενδυτές από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η εμπλοκή της U.S. International Development Finance Corporation, της αμερικανικής ομοσπονδιακής υπηρεσίας που χρηματοδοτεί επενδύσεις στο εξωτερικό.

Η παρουσία της DFC δημιουργεί μια ασυνήθιστη κατάσταση. Από τη μία πλευρά η αμερικανική κυβέρνηση είναι εκείνη που, μέσω των αρμόδιων αρχών, πρέπει να εγκρίνει τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων της υπό κυρώσεις Lukoil. Από την άλλη, ένας κρατικός αμερικανικός οργανισμός εμφανίζεται ως εν δυνάμει επενδυτής σε μία από τις ανταγωνιστικές προτάσεις. Σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, η DFC θα μπορούσε να αποκτήσει συμμετοχή της τάξης του 10% έως 20% στη νέα εταιρεία, ενώ μαζί με τον Μπόελι θα είχε ισχυρή παρουσία στο διοικητικό της συμβούλιο. Η τελική δομή δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.

Υπάρχει και μια δεύτερη λεπτομέρεια που προσθέτει πολιτικό βάρος στην υπόθεση. Ο Μπόελι δεν είναι απλώς ένας ενδιαφερόμενος επενδυτής. Στις 31 Δεκεμβρίου 2025 κατέβαλε ένα εκατομμύριο δολάρια στο MAGA Inc., την πολιτική επιτροπή που συνδέεται με τον Ντόναλντ Τραμπ. Η συνεισφορά είναι καταγεγραμμένη στα στοιχεία χρηματοδότησης της προεκλογικής περιόδου. Το γεγονός αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει προνομιακή μεταχείριση ούτε προσωπικό οικονομικό όφελος για τον πρόεδρο, αποτελεί όμως στοιχείο που εξηγεί γιατί η σύνθεση του επενδυτικού σχήματος βρίσκεται υπό αυξημένο έλεγχο.

Οι δισεκατομμυριούχοι του Κόλπου και οι διασυνδέσεις

Η πιο σύνθετη πλευρά της υπόθεσης βρίσκεται στους υπόλοιπους επενδυτές. Στο κονσόρτσιουμ συμμετέχουν συμφέροντα που συνδέονται με τον σεΐχη Ταχνούν μπιν Ζαγέντ αλ Ναχιάν, σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και αδελφό του προέδρου της χώρας. Η International Holding Company, στην οποία προεδρεύει, εμφανίζεται να έχει κεντρικό ρόλο στην πρόταση μαζί με την Allied Investment Partners.

Το ενδιαφέρον δεν σταματά εκεί. Επιχειρηματικά συμφέροντα που συνδέονται με τον σεΐχη Ταχνούν απέκτησαν συμμετοχή 49% στη World Liberty Financial, την εταιρεία κρυπτονομισμάτων που έχει συνδεθεί επιχειρηματικά με μέλη της οικογένειας Τραμπ και την οικογένεια Γουίτκοφ. Η συναλλαγή, αξίας περίπου 500 εκατ. δολαρίων σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχει ήδη προκαλέσει δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ για τη διασταύρωση επιχειρηματικών σχέσεων και κρατικής πολιτικής. Η ύπαρξη αυτών των δεσμών δεν σημαίνει ότι ο Τραμπ, ο Γουίτκοφ ή ο Κούσνερ αποκτούν προσωπική συμμετοχή στην πώληση της Lukoil, αλλά δημιουργεί ένα πλέγμα προηγούμενων οικονομικών σχέσεων ανάμεσα σε πρόσωπα που σήμερα βρίσκονται στις δύο πλευρές της ίδιας μεγάλης συναλλαγής.

Στο ίδιο επενδυτικό σχήμα εμφανίζεται και η οικογένεια Αλ Καγιάτ από το Κατάρ. Οι Μουτάζ και Ραμέζ Αλ Καγιάτ έχουν ήδη συνεργασία με επιχειρηματικά εγχειρήματα που συνδέονται με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ στην Αλβανία. Η συμμετοχή τους στο σχήμα της Lukoil προσθέτει ακόμη έναν κρίκο στις ήδη υπάρχουσες επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ επενδυτών του Κόλπου και προσώπων του περιβάλλοντος του Αμερικανού προέδρου.

Η Carlyle και το ζήτημα της αμερικανικής έγκρισης

Στην άλλη πλευρά βρίσκεται η Carlyle. Ο αμερικανικός επενδυτικός κολοσσός είχε ήδη συμφωνήσει από τον Ιανουάριο με τη Lukoil για την αγορά των διεθνών δραστηριοτήτων της. Η ίδια η ρωσική εταιρεία είχε τότε επισημάνει ότι η συμφωνία δεν ήταν αποκλειστική και ότι απαιτούνταν οι απαραίτητες εγκρίσεις, γεγονός που άφηνε ανοιχτό τον δρόμο για ανταγωνιστικές προτάσεις. Οκτώ μήνες αργότερα, η συναλλαγή δεν έχει ολοκληρωθεί και η νέα προσφορά του Μπόελι έχει μεταβάλει τις ισορροπίες.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν βρίσκεται πλέον απλώς στη θέση του ρυθμιστή. Εφόσον η DFC συμμετάσχει τελικά στην πρόταση Μπόελι, τμήμα του αμερικανικού κρατικού μηχανισμού θα έχει οικονομικό ενδιαφέρον σε μια συναλλαγή για την οποία άλλες υπηρεσίες της ίδιας κυβέρνησης καλούνται να δώσουν την τελική έγκριση. Αυτό ακριβώς βρίσκεται στον πυρήνα των ερωτημάτων που τίθενται γύρω από την υπόθεση. Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια απόδειξη ότι η Carlyle έχει απορριφθεί για να ευνοηθεί η αντίπαλη προσφορά. Υπάρχει, όμως, πλέον μια διαδικασία στην οποία η ρυθμιστική, η διπλωματική και η επενδυτική διάσταση συναντώνται στο ίδιο σημείο.

Η Lukoil ως κομμάτι μιας μεγαλύτερης συμφωνίας

Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι τελικά ούτε το όνομα του αγοραστή ούτε η αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων. Είναι η χρονική στιγμή κατά την οποία η συναλλαγή βρίσκεται στο τραπέζι. Η πώληση συζητείται ενώ οι ΗΠΑ επιχειρούν να βρουν δρόμο προς μια συμφωνία για την Ουκρανία, την ώρα που οι κυρώσεις εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα βασικά εργαλεία πίεσης προς τη Ρωσία και ενώ η ενέργεια παραμένει θεμελιώδης πηγή εσόδων για τη ρωσική οικονομία.

Για τη Μόσχα, μια συμφωνία για τη Lukoil μπορεί να προσφέρει κάτι περισσότερο από τα χρήματα της πώλησης. Θα μπορούσε να αποτελέσει ένδειξη ότι η οικονομική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να αρχίσει να αποκαθίσταται ακόμη πριν επιλυθούν όλα τα ζητήματα που συνδέονται με τον πόλεμο. Για την Ουάσιγκτον, αντίστοιχα, η μεταφορά στρατηγικών ρωσικών ενεργειακών assets σε ένα σχήμα όπου αμερικανικά συμφέροντα και αμερικανικός κρατικός φορέας θα έχουν σημαντικό ρόλο μπορεί να παρουσιαστεί ως ενίσχυση της δυτικής επιρροής πάνω σε κρίσιμες υποδομές

Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό βάρος της υπόθεσης. Οι κυρώσεις που σχεδιάστηκαν για να στερήσουν από τη Μόσχα πόρους και πρόσβαση στις δυτικές αγορές έχουν δημιουργήσει ταυτόχρονα μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες εξαγοράς ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων των τελευταίων ετών. Και σήμερα η διαχείριση αυτής της ευκαιρίας φαίνεται να έχει συνδεθεί με τη σημαντικότερη γεωπολιτική διαπραγμάτευση της εποχής.

Η συμφωνία για τη Lukoil δεν έχει ακόμη κλείσει και η τελική της μορφή παραμένει ανοιχτή. Αυτό που έχει ήδη αλλάξει, όμως, είναι η θέση της μέσα στη μεγάλη εικόνα. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για το ποιος θα αποκτήσει διυλιστήρια, κοιτάσματα και χιλιάδες πρατήρια καυσίμων. Πρόκειται για το αν μια ενεργειακή συναλλαγή δεκάδων δισεκατομμυρίων μπορεί να γίνει μέρος της προσπάθειας για ένα νέο modus vivendi μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας – και, κυρίως, για το πόσο στενά μπορούν να συνδεθούν οικονομικά συμφέροντα, κυρώσεις και η διαπραγμάτευση για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.

Μία ημέρα πριν από τον εντός έδρας αγώνα της Εθνικής Ελλάδος με τη Γερμανία για την 4η αγωνιστική του ομίλου της στην πρώτη κατηγορία του Nations League, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης βρέθηκε στο ξενοδοχείο που έχει καταλύσει η ομάδα.

Ο πρωθυπουργός συνομίλησε με τους ποδοσφαιριστές και τον Ιβάν Γιοβάνοβιτς, αλλά και τον πρόεδρο της ΕΠΟ, Μάκη Γκαγκάτση που ήταν παρών, με την ομάδα να του επιφυλάσσει κι ένα ιδιαίτερο δώρο.

Ο Σέρβος τεχνικός έδωσε στον πρωθυπουργό μία εμφάνιση της Εθνικής, η οποία πίσω έφερε το επώνυμο του πρωθυπουργού και από κάτω το «Νο.10» ευχαριστώντας τον έτσι για την κίνηση στήριξης που έκανε, με το να τους επισκεφθεί.

«Εκπλήξατε πολλούς, αλλά όχι τους εαυτούς σας» είπε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. «Ευχαριστούμε που είστε μαζί μας, οι παίκτες μας έχουν αποδείξει ότι μπορούν να νικήσουν κάθε αντίπαλο» απάντησε ο Μάκης Γκαγκάτσης ενώ ο Ιβάν Γιοβάνοβιτς πρόσθεσε: «Το πάθος των παικτών μας για την Εθνική είναι μοναδικό».

Το NBA επιταχύνει τις επαφές για τη νέα ευρωπαϊκή λίγκα, αναζητώντας ισχυρά ποδοσφαιρικά brands, νέες επενδύσεις και 16 ομάδες για το εγχείρημα που σχεδιάζεται να αρχίσει το 2027

Το NBA κοιτάζει την Ευρώπη και βλέπει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία ακόμη μπασκετική διοργάνωση. Βλέπει πόλεις, γήπεδα, ακαδημίες, εκατομμύρια φιλάθλους, ισχυρά ποδοσφαιρικά brands και, κυρίως, μια αγορά στην οποία θεωρεί ότι το μπάσκετ αφήνει πολλά χρήματα πάνω στο τραπέζι.

Οι κινήσεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι το NBA Europe περνά σταδιακά από τη θεωρία στις επιχειρηματικές διαπραγματεύσεις. Οι συζητήσεις με ορισμένους από τους μεγαλύτερους ποδοσφαιρικούς συλλόγους της ηπείρου βρίσκονται σε προχωρημένο επίπεδο, ενώ το μοντέλο που έχει παρουσιαστεί προβλέπει 12 βασικές ομάδες και άλλες τέσσερις θέσεις, με συνολικά 16 συμμετοχές.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η Ρεάλ Μαδρίτης, η Μπαρτσελόνα, η Μπάγερν Μονάχου, η Παρί Σεν Ζερμέν και η Μίλαν. Ο αναπληρωτής κομισάριος του NBA Μαρκ Τέιτουμ και ο Γιώργος Αϊβάζογλου, ο οποίος έχει κεντρικό ρόλο στις δραστηριότητες του NBA στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, είχαν ιδιωτικές συζητήσεις με στελέχη των συγκεκριμένων συλλόγων στην Κοπεγχάγη. Η Παρί Σεν Ζερμέν και η Μίλαν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς σήμερα δεν διαθέτουν δική τους ομάδα μπάσκετ.

Οι 12 πόλεις και το μοντέλο των 16 ομάδων

Το γεωγραφικό σχέδιο αποκαλύπτει και το οικονομικό σκεπτικό του NBA. Οι 12 βασικές θέσεις προορίζονται για Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, Μιλάνο, Βερολίνο, Μόναχο, Κωνσταντινούπολη, Μαδρίτη, Αθήνα, Βαρκελώνη, Μάντσεστερ και Λυών. Σε αυτές θα προστεθούν τέσσερις ακόμη θέσεις, διαμορφώνοντας μία λίγκα 16 ομάδων.

Η επιλογή των αγορών μόνο τυχαία δεν είναι. Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές με υψηλή εμπορική αξία, ισχυρό αθλητικό κοινό και δυνατότητα προσέλκυσης σημαντικών επενδυτών. Το NBA επιδιώκει παράλληλα να αξιοποιήσει την εμπορική ισχύ των μεγάλων ποδοσφαιρικών συλλόγων, μεταφέροντας στο μπάσκετ οργανωμένες βάσεις φιλάθλων, εταιρικές συνεργασίες και διεθνή αναγνωρισιμότητα.

Ο Μαρκ Τέιτουμ έδωσε και έναν αριθμό που εξηγεί μεγάλο μέρος της αμερικανικής στρατηγικής. Οι ευρωπαϊκές λίγκες μπάσκετ αντιπροσωπεύουν, όπως ανέφερε, μόλις το 1% της ευρωπαϊκής αθλητικής αγοράς. Για το NBA αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στη δημοφιλία του αθλήματος και στην εμπορική αξία που παράγει σήμερα.

Τα γήπεδα φέρνουν νέο κύκλο επενδύσεων

Το σχέδιο, πάντως, απαιτεί κεφάλαια πολύ πέρα από το κόστος δημιουργίας και λειτουργίας των ομάδων. Το NBA θεωρεί ότι η Ευρώπη διαθέτει λίγες εγκαταστάσεις οι οποίες μπορούν να ανταποκριθούν πλήρως στις προδιαγραφές του και βάζει στο τραπέζι ένα νέο κύμα επενδύσεων σε αρένες.

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στο Λονδίνο και στο Παρίσι, όπου ακόμη και η ύπαρξη μεγάλων σύγχρονων εγκαταστάσεων δεν εξασφαλίζει ότι οι μελλοντικές ομάδες του NBA Europe θα έχουν μόνιμη πρόσβαση σε αυτές. Το αποτέλεσμα είναι ότι το σχέδιο μπορεί να συνδεθεί με νέα, ακριβά κατασκευαστικά έργα σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές.

Ο Μαρκ Τέιτουμ περιέγραψε ένα επενδυτικό μοντέλο που περιλαμβάνει ανάπτυξη παικτών, ακαδημίες, υποδομές και προγράμματα βάσης. Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία ενός εμπορικά βιώσιμου οικοσυστήματος και όχι απλώς ενός πρωταθλήματος στο οποίο θα συγκεντρωθούν γνωστά ονόματα.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται και μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διαστάσεις του εγχειρήματος. Οι υποψήφιοι ιδιοκτήτες ή εταίροι θα κληθούν να επενδύσουν σε βάθος χρόνου, από τις εγκαταστάσεις και τις ακαδημίες μέχρι την εμπορική ανάπτυξη των ομάδων. Το NBA θέλει να δημιουργήσει περιουσιακά στοιχεία με μακροπρόθεσμη αξία και να προσελκύσει θεσμικό κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή αγορά του μπάσκετ. Ο Γιώργος Αϊβάζογλου πρόκειται μάλιστα να συζητήσει ακριβώς αυτές τις επενδυτικές ευκαιρίες στο Λονδίνο, μαζί με στελέχη της J.P. Morgan και της Sixth Street.

Το κρίσιμο μέτωπο με τη EuroLeague

Η μεγάλη μεταβλητή παραμένει η EuroLeague. Οι μέτοχοί της πρόκειται να εξετάσουν προτάσεις που αφορούν πιθανή εξαγορά της διοργάνωσης από το NBA και συγχώνευσή της με το νέο NBA Europe. Πρόκειται για εξέλιξη που, εφόσον προχωρήσει, θα αλλάξει συνολικά τη δομή του επαγγελματικού μπάσκετ στην ήπειρο.

Το χρονοδιάγραμμα των επόμενων ημερών αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία. Στις 6 Οκτωβρίου ο Αϊβάζογλου θα συμμετάσχει στο Sportico Invest London με αντικείμενο τη δημιουργία του επόμενου παγκόσμιου περιουσιακού στοιχείου του μπάσκετ, ενώ στις 8 Οκτωβρίου θα εμφανιστεί στη Leaders Week του Λονδίνου για νέα ενημέρωση σχετικά με το NBA Europe.

Στο δεύτερο πάνελ θα βρίσκεται μαζί με τον Μπράντον Σνόου της RedBird Capital και τη Χάνα Μπράουν της Μπρέντφορντ, με την ατζέντα να περιλαμβάνει την επενδυτική αξία των franchises, τον τρόπο δημιουργίας και ανάπτυξής τους και το εμπορικό πλάνο της νέας λίγκας. Το ίδιο το πρόγραμμα της εκδήλωσης τοποθετεί την έναρξη του νέου πρωταθλήματος στην Ευρώπη μέσα στο 2027.

Το NBA δανείζεται το μοντέλο του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου

Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή ρόλων. Για δεκαετίες το ευρωπαϊκό μπάσκετ κοιτούσε το NBA ως το απόλυτο εμπορικό πρότυπο. Τώρα οι Αμερικανοί αναγνωρίζουν ότι έχουν πάρει ιδέες από το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.

Ο Τέιτουμ χρησιμοποίησε ως παράδειγμα το NBA Cup, το οποίο βασίστηκε στη λογική των κυπέλλων που λειτουργούν παράλληλα με τα εθνικά πρωταθλήματα στην Ευρώπη. Αντίστοιχα, το NBA αξιοποίησε το ευρωπαϊκό μοντέλο των χορηγών στις φανέλες όταν έπρεπε να πείσει τους ιδιοκτήτες των αμερικανικών ομάδων να αποδεχθούν εταιρικά σήματα στις εμφανίσεις τους.

Τώρα θέλει να κάνει το επόμενο και σαφώς μεγαλύτερο βήμα. Να συνδυάσει το οικονομικό και εμπορικό μοντέλο του NBA με τη δύναμη των ευρωπαϊκών ποδοσφαιρικών συλλόγων και των μεγάλων πόλεων. Ρεάλ Μαδρίτης, Μπαρτσελόνα, Μπάγερν Μονάχου, Παρί Σεν Ζερμέν και Μίλαν βρίσκονται ήδη μέσα στις συζητήσεις, η Αθήνα βρίσκεται στον αρχικό χάρτη των 12 αγορών και οι επόμενες ημέρες αναμένεται να δείξουν πόσο κοντά βρίσκεται το NBA Europe από τις πρώτες δεσμευτικές συμφωνίες.

ΟΙ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ επιχειρηματικών κεφαλαίων διοχετεύουν τόσα πολλά χρήματα στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ώστε απομένουν ελάχιστα για οτιδήποτε άλλο. Ορισμένοι, ωστόσο, εξακολουθούν να τρέφουν αδυναμία για μια παλαιότερη μανία: τη χρηματοδότηση μέσω κρυπτονομισμάτων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του φετινού έτους, οι νεοφυείς επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων έλαβαν 10 δισ. δολάρια σε επιχειρηματικά κεφάλαια μέσω σχεδόν 750 συμφωνιών. Πέρα από το γεγονός ότι χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες υπολογιστικής ισχύος, η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα κρυπτονομίσματα είχαν ελάχιστα κοινά. Όμως, έρευνα του The Economist υποδηλώνει ότι τα δύο συνδέονται στενά μέσω ενός ανθηρού παράνομου εμπορίου.

Η έκδοση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών που υποστηρίζουν κρυπτονομίσματα αυξάνεται ραγδαία. Αυτές οι κάρτες συνδέουν πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων με τερματικά πληρωμών που χρησιμοποιούνται από συνηθισμένες επιχειρήσεις. Επιτρέπουν σε ανθρώπους σε φτωχές χώρες με αναξιόπιστα νομίσματα να πραγματοποιούν συναλλαγές σε stablecoins που είναι συνδεδεμένα με πιο σταθερά ξένα νομίσματα, κυρίως με το δολάριο. Όμως οι κάρτες κρυπτονομισμάτων έχουν και άλλους μεγάλους πελάτες. Πολλοί πάροχοι καρτών δεν καταβάλλουν σοβαρές προσπάθειες για να επαληθεύσουν την ταυτότητα των κατόχων των καρτών τους. Αυτό τις έχει καταστήσει ευάλωτες σε κατάχρηση από εγκληματίες και άτομα που παρακάμπτουν κυρώσεις. Επιτρέπουν επίσης σε ανθρώπους σε χώρες όπως η Κίνα να αγοράζουν συνδρομές σε προηγμένα αμερικανικά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, παρακάμπτοντας τους περιορισμούς που έχουν επιβάλει οι κατασκευαστές των μοντέλων στις πωλήσεις προς αντιπάλους της Αμερικής.

Οι κάρτες κρυπτονομισμάτων μετατρέπουν τα ψηφιακά νομίσματα σε χρήματα του πραγματικού κόσμου όταν χρησιμοποιούνται σε τερματικά της Visa και της Mastercard, και η χρήση τους αυξάνεται. Παρότι τέτοιες κάρτες μπορούν να συνδεθούν με bitcoin, ether και άλλα ασταθή νομίσματα, η μεταβλητότητα των κρυπτονομισμάτων που δεν είναι συνδεδεμένα με κάποιο νόμισμα τα καθιστά κακό μέσο συναλλαγών. Τα stablecoins, των οποίων η συνολική αγοραία αξία έχει σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια ξεπερνώντας τα 300 δισ. δολάρια, εξακολουθούν να αποτελούν κυρίως μέσα αποθήκευσης αξίας. Όμως κάρτες stablecoin χρησιμοποιήθηκαν τον Αύγουστο σε συναλλαγές αξίας άνω του 1,1 δισ. δολαρίων, τρεις φορές περισσότερο από ό,τι έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με την Paymentscan, πάροχο δεδομένων. Ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανότατα υψηλότερος· πολλοί πάροχοι καρτών κρυπτονομισμάτων δεν αναφέρουν τον όγκο των συναλλαγών τους.

Τα τελευταία δύο χρόνια, οι ρυθμιστικές αρχές στην Αμερική, την Ευρώπη και το Hong Kong ενθάρρυναν αυτή την ανάπτυξη θεσπίζοντας σαφέστερους κανόνες για τα ψηφιακά νομίσματα. Ως αποτέλεσμα, τα κρυπτονομίσματα γενικά, και ειδικότερα τα stablecoins, έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη αξιοπιστία. Ειδικότερα, σε μια επιθετική προσπάθεια να εξασφαλίσουν μερίδιο από την αναπτυσσόμενη οικονομία των κρυπτονομισμάτων, η Visa και η Mastercard έχουν αρχίσει να προσφέρουν συμμετοχή στα δίκτυά τους, η οποία μέχρι πρότινος προοριζόταν κυρίως για τράπεζες, σε νεοφυείς επιχειρήσεις έκδοσης καρτών που διαθέτουν άδειες παροχής υπηρεσιών πληρωμών.

Αυτοί οι εκδότες με τη σειρά τους παραχωρούν την πρόσβασή τους στα δίκτυα σε παρόχους καρτών κρυπτονομισμάτων. Μεταξύ των μεγαλύτερων εκδοτών βρίσκονται οι Rain, Reap και Wirex. Και οι τρεις δηλώνουν ότι αντιμετωπίζουν σοβαρά τις υποχρεώσεις τους ως προς τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς. Τον Ιανουάριο, η Rain άντλησε 250 εκατ. δολάρια από επενδυτικά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών, μεταξύ των οποίων μεγάλα ονόματα όπως η Iconiq και η Lightspeed. Οι πάροχοι κρυπτονομισμάτων εγγράφουν πελάτες με τη δική τους εμπορική επωνυμία. Μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου, ο αριθμός των αναγνωρίσιμων παρόχων αυξήθηκε από περίπου 100 σε 250. Η συμμετοχή της Visa και της Mastercard επιτρέπει στους παρόχους κρυπτονομισμάτων να προσφέρουν, μέσω των εκδοτών, κάρτες που φέρουν τα λογότυπα των δύο κολοσσών των πληρωμών (καθώς και τα δικά τους) και μπορούν να χρησιμοποιηθούν οπουδήποτε στον κόσμο.

Η εξάπλωση των stablecoins ανησυχεί τις ρυθμιστικές αρχές στις φτωχές χώρες, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια άτυπη δολαριοποίηση των οικονομιών τους. Όμως θα πρέπει να ανησυχεί και τις αντίστοιχες αρχές των πλούσιων χωρών. Τα stablecoins, επισημαίνει ο Eswar Prasad του Cornell University, «δημιουργούν πρόσθετους διαύλους για παράνομες χρηματοοικονομικές συναλλαγές, τόσο εντός όσο και μεταξύ χωρών». Οι παράνομες ροές κρυπτονομισμάτων ξεπέρασαν πέρυσι τα 158 δισ. δολάρια, εκτιμά η TRM Labs, εταιρεία αναλύσεων.

Για επιχειρήσεις που θέλουν να αποκλείσουν ορισμένους πελάτες, οι κάρτες κρυπτονομισμάτων μπορούν να καταστήσουν δύσκολη την επαλήθευση της ταυτότητας ή της τοποθεσίας του κατόχου μιας κάρτας. Ιστότοποι στην περσική και τη ρωσική γλώσσα, για παράδειγμα, διαφημίζουν δικές τους κάρτες κρυπτονομισμάτων ή κάρτες τρίτων παρόχων, μεταξύ άλλων σε Ιρανούς και Ρώσους, οι οποίοι είναι αποκλεισμένοι από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα λόγω των κυρώσεων εναντίον των χωρών τους. Ένας ρωσόφωνος ιστότοπος καυχιέται ότι οι κάρτες αυτές επιτρέπουν στους χρήστες να «πληρώνουν για ChatGPT, Claude, Netflix, Spotify… και άλλες διεθνείς υπηρεσίες».

Όπως οι κάρτες πληρωμών από ψηφιακές «νεοτράπεζες» όπως η Monzo ή η Revolut, οι κάρτες κρυπτονομισμάτων μπορούν, θεωρητικά, να εκδίδονται μόνο σε επαληθευμένους πελάτες οι οποίοι έχουν περάσει από τους συνήθεις ελέγχους «Γνώρισε τον Πελάτη σου» (KYC). Στην πράξη, ωστόσο, οι πάροχοι δεν είναι πάντοτε σχολαστικοί. Για ορισμένους από αυτούς, οι χαλαροί έλεγχοι KYC αποτελούν σημείο πώλησης.

Έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο από την Crystal Intelligence, μια άλλη εταιρεία αναλύσεων, διαπίστωσε ότι σχεδόν επτά στους δέκα παρόχους καρτών κρυπτονομισμάτων είχαν ανεπαρκείς απαιτήσεις KYC ή δεν είχαν καθόλου. Περίπου οι μισοί από τους παρόχους χωρίς KYC που εντόπισε η Crystal Intelligence είχαν έδρα στο Hong Kong και το ένα πέμπτο στην Αμερική. Άλλοι πωλούν εικονικές κάρτες, σε ορισμένες περιπτώσεις απολύτως νόμιμα, ενώ διαθέτουν άδεια λειτουργίας στον Καύκασο ή σε χώρες του Κόλπου, όπου οι κανόνες KYC είναι πιο χαλαροί και εφαρμόζονται με μικρότερη αυστηρότητα.

Είναι πιθανό ορισμένες από τις εταιρείες να διαφημίζουν κάρτες με χαλαρούς ή καθόλου ελέγχους KYC, αλλά να απαιτούν επαλήθευση ταυτότητας αφού ο κάτοχος της κάρτας αρχίσει να πραγματοποιεί συναλλαγές. Ορισμένες μπορούν να επαληθεύουν τις ταυτότητες των πελατών χωρίς να ζητούν έγγραφα. Πολλοί πάροχοι καρτών κρυπτονομισμάτων επιβάλλουν κανόνες στα προϊόντα τους και δεν είναι ύποπτοι. Μερικοί μάλιστα θέτουν ανώτατα όρια στις πληρωμές προς προμηθευτές όπως η Starlink, μια εταιρεία δορυφορικού διαδικτύου, τα προϊόντα της οποίας χρησιμοποιούνται παράνομα από τις ένοπλες δυνάμεις της Ρωσίας και τον σκιώδη στόλο πετρελαιοφόρων της.

Όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαπίστωσε η Crystal Intelligence, οι πάροχοι δεν ζητούσαν στοιχεία ταυτότητας και, σε άλλες, δεν γινόταν καμία προσπάθεια επαλήθευσης των πληροφοριών που παρέχονταν. Το The Economist υπέβαλε αίτηση για κάρτα Visa μέσω ενός ρωσόφωνου καναλιού στο Telegram, μιας εφαρμογής ανταλλαγής μηνυμάτων, το οποίο υποσχόταν «χωρίς έγγραφα, χωρίς αναμονή και χωρίς μακροσκελείς φόρμες», και μέσα σε λίγα λεπτά η κάρτα είχε συνδεθεί με ένα πορτοφόλι Apple Pay. Ο πάροχος ονομάζεται CinCin και δεν προσδιόριζε με σαφήνεια τον εκδότη της κάρτας με τον οποίο συνεργαζόταν. Η κάρτα διαφήμιζε μηνιαία όρια πληρωμών ύψους 500.000 δολαρίων. Η Visa δηλώνει ότι τηρεί τη νομοθεσία παντού και απαγορεύει την παράνομη δραστηριότητα στο δίκτυό της.

Μια ολοένα συχνότερη χρήση των καρτών κρυπτονομισμάτων είναι να επιτρέπουν σε Κινέζους χρήστες να πληρώνουν για πρόσβαση σε αμερικανικά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης και chatbots όπως το Claude και το ChatGPT. Τα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι γεμάτα οδηγούς για το πώς μπορεί κανείς να παρακάμψει τόσο τους αμερικανικούς περιορισμούς όσο και την εγχώρια απαγόρευση της ξένης Τεχνητής Νοημοσύνης. Κυρίως, οι χρήστες πληρώνουν χρήματα σε έναν τρίτο «σταθμό μεταφοράς», ο οποίος αγοράζει AI tokens (τα τμήματα δεδομένων που επεξεργάζονται τα μοντέλα) σε μια χώρα όπου δεν υπάρχουν περιορισμοί και τα μεταπωλεί σε χρήστες στην Κίνα. Άλλοι οδηγοί μαθαίνουν στους Κινέζους χρήστες πώς να αγοράζουν συνδρομές απευθείας από τα εργαστήρια, αγοράζοντας πλαστές ταυτότητες ή αποκρύπτοντας την τοποθεσία τους με κάρτες κρυπτονομισμάτων.

Τουλάχιστον ένας διαδικτυακός οδηγός στην κινεζική γλώσσα για την παράκαμψη των γεωγραφικών περιορισμών των αμερικανικών εργαστηρίων Τεχνητής Νοημοσύνης συμβουλεύει τους χρήστες να υποβάλουν αίτηση για μια Mastercard από πάροχο στο Dubai. Οι χρήστες στην ηπειρωτική Κίνα μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα εικονικό ιδιωτικό δίκτυο (VPN) για να προσποιηθούν ότι βρίσκονται σε άλλη χώρα και να επιλέξουν μια διεύθυνση σε εκείνη τη χώρα στο Google Maps για να αποκτήσουν την κάρτα τους. Πάροχοι όπως αυτός στο Dubai ισχυρίζονται ότι πραγματοποιούν ελέγχους KYC. Ωστόσο, στο κινεζικό εκπαιδευτικό βίντεο, ο παρουσιαστής διαβεβαιώνει τους θεατές ότι ο πάροχος δεν επιχειρεί να επαληθεύσει εάν η διεύθυνση είναι πραγματική, όπως θα μπορούσε να κάνει μια τράπεζα ζητώντας έναν λογαριασμό κοινής ωφέλειας. Η Mastercard δηλώνει ότι αντιμετωπίζει σοβαρά ζητήματα διακυβέρνησης και απαγορεύει στο δίκτυό της τις επαναφορτιζόμενες κάρτες «χωρίς KYC».

Πηγή σε αμερικανικό πάροχο κρυπτονομισμάτων, του οποίου οι κάρτες εκδίδονται από τη Rain, λέει ότι κάθε μήνα βλέπει εκατοντάδες χρήστες να εγγράφονται για τις κάρτες Visa της εταιρείας του χρησιμοποιώντας ταυτότητες που έχουν εκδοθεί στην Κίνα, αλλά με διευθύνσεις εκτός Κίνας. Σε μία περίπτωση, η εταιρεία του παρατήρησε έναν χρήστη με διεύθυνση IP στη Shenzhen και ταυτότητα εκδοθείσα στην Κίνα να υποβάλλει αίτηση για κάρτα με μη κινεζική διεύθυνση· στη συνέχεια, ο χρήστης ξόδεψε 50.000 δολάρια σε συνδρομές ChatGPT στο βολιβιανό κατάστημα εφαρμογών της Apple. Η Rain δηλώνει ότι ερευνά αυτές τις αναφορές.

Η Rain δέχεται κινεζικές ταυτότητες, καθώς οι κάτοχοί τους θα μπορούσαν να διαμένουν στο εξωτερικό, αλλά απορρίπτει χρήστες που υποβάλλουν αίτηση με κινεζική διεύθυνση. Ωστόσο, αρκετοί πάροχοι που προσφέρουν κάρτες μέσω της Rain επιτρέπουν σε χρήστες που αποτυγχάνουν στους ελέγχους KYC επειδή εισάγουν κινεζική διεύθυνση να προσπαθήσουν ξανά, με έναν μάλιστα να τους ενθαρρύνει να «προσπαθήσουν ξανά με άλλη διεύθυνση». Η Rain δηλώνει ότι διατηρεί υψηλά πρότυπα στο πρόγραμμα κανονιστικής συμμόρφωσής της, αντιμετωπίζει σοβαρά τις προσπάθειες παράκαμψης των ελέγχων της και συμμορφώνεται με όλους τους κανονισμούς.

Από τα τέλη του 2024, ένας πάροχος κρυπτονομισμάτων με έδρα το Hong Kong, ο οποίος εξυπηρετεί κινεζόφωνους χρήστες και παρακολουθείται από την Crystal Intelligence, είδε περισσότερα από 355 εκατ. δολάρια σε stablecoins συνδεδεμένα με το δολάριο να εισρέουν στα πορτοφόλια που συνδέονται με τις κάρτες του και έχει διεκπεραιώσει 4.000 συναλλαγές. Ορισμένοι παρατηρητές υποψιάζονται ότι πολλές από αυτές τις μεταφορές χρησιμοποιούνται για αγορές AI tokens σε μεγάλες ποσότητες. «Θα τολμούσα να υποθέσω», λέει η πηγή στον αμερικανικό πάροχο κρυπτονομισμάτων, «ότι ένα σημαντικό μέρος του 1 δισ. δολαρίων μηνιαίων δαπανών μέσω καρτών stablecoin χρηματοδοτεί τη γκρίζα αγορά tokens».

Στις 10 Σεπτεμβρίου, η Anthropic κατηγόρησε την Alibaba, έναν κινεζικό κολοσσό του διαδικτύου, ότι απέκτησε παράνομα πρόσβαση στο μοντέλο Claude 151 εκατ. φορές μεταξύ Μαΐου και Ιουλίου, προκειμένου να εκπαιδεύσει τα δικά της μοντέλα μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως «απόσταξη» (distillation). Η Anthropic ισχυρίζεται ότι, για να το κάνει αυτό, η Alibaba χρησιμοποίησε μια ομάδα 5.000 λογαριασμών Claude, ορισμένοι από τους οποίους πληρώθηκαν με εικονικές κάρτες ώστε να αποκρύψει τις ενέργειές της. Η Alibaba δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.

Νέες κινητοποιήσεις στα λύκεια πραγματοποιήθηκαν χθες Παρασκευή στη Γαλλία, όπου η ένταση παραμένει οξυμένη, με περισσότερες από 1.700 συλλήψεις να πραγματοποιούνται και τους διοργανωτές των διαδηλώσεων να ζητούν τη συνέχιση του κινήματος την Τρίτη λόγω απουσίας «συγκεκριμένων μέτρων».

Το κίνημα, που ξέσπασε στις 17 Σεπτεμβρίου από την περιοχή του Παρισιού ως διαμαρτυρία για τις άσχημες συνθήκες στα σχολεία και την υποχρηματοδότηση της παιδείας, σταδιακά επεκτάθηκε σε όλη τη χώρα και γίνεται ολοένα και πιο βίαιο και αμαυρώνεται από επεισόδια σε πολλές πόλεις.

Το γραφείο του Γάλλου πρωθυπουργού Σεμπαστιέν Λεκορνί καταδίκασε «την αστική βία», την ευθύνη για την οποία απέδωσε στο αριστερό κόμμα «Ανυπότακτη Γαλλία».

Επτά μήνες από τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, με την επικεφαλής της ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν να εμφανίζεται φαβορί σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις και εν μέσω τεταμένου κλίματος λόγω της κατακόρυφης ανόδου των τιμών των καυσίμων, οι σχεδιαζόμενες περικοπές στον προϋπολογισμό, που οξύνουν την κρίση χρηματοδότησης της εκπαίδευσης, τροφοδοτούν τη δυσφορία.

Μόνο χθες Παρασκευή πραγματοποιήθηκαν 1.747 συλλήψεις—από τη Δευτέρα οι συλλήψεις συνολικά ξεπερνούν τις 5.000–, ανακοίνωσε το βράδυ ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές.

Σύμφωνα με τον ίδιο, «735 σχολεία επηρεάστηκαν από τις κινητοποιήσεις—μείωση της τάξης του 30%— και καταγράφηκαν περιστατικά αστικής βίας κοντά σε 158 σχολεία: ρίψη αντικειμένων και συγκρούσεις με στόχο τις δυνάμεις επιβολής του νόμου, εκπαιδευτικούς, δημοσιογράφους και περαστικούς…».

«Τρίτη πράξη την Τρίτη»

Παράλληλα ο υπουργός Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ ανακοίνωσε, αφού συναντήθηκε με τους διοργανωτές του κινήματος, την επικείμενη εφαρμογή «ενός σχεδίου δράσης» για την «επιτάχυνση της αντικατάστασης» εκπαιδευτικών, ιδίως για την πρώτη και την τελευταία τάξη του σχολείου.

Όσον αφορά τα σχολικά προγράμματα, σχεδιάζει επίσης να προχωρήσει σε «μια εις βάθος εργασία», αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι «δεν θα είναι σε θέση να λάβει απόφαση για την έναρξη της σχολικής χρονιάς του 2027», η οποία θα πραγματοποιηθεί μετά τις προεδρικές εκλογές.

Η Ένωση Μαθητών Λυκείου (USL) απάντησε καλώντας «σε συνέχιση της κινητοποίησης (…) και στη συμμετοχή (των μαθητών) στην τρίτη πράξη την Τρίτη», ημέρα κατά την οποία έχουν προγραμματιστεί μεγάλες διαδηλώσεις σε όλη τη Γαλλία, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Ριάντ Ρανί.

Συνδικάτα εκπαιδευτικών απηύθυναν κάλεσμα για συμμετοχή στις κινητοποιήσεις, «μεταξύ άλλων και μέσω απεργιών».

Ταραχές

Και η χθεσινή ημέρα αμαυρώθηκε από βίαια επεισόδια.

Στη Λα Σιοτά «ένας εκπαιδευτικός περιλούστηκε με βενζίνη οικειοθελώς και στη συνέχεια δέχθηκε επίθεση από δύο άτομα», σύμφωνα με τις αρχές.

Συγκρούσεις μεταξύ νεαρών και δυνάμεων επιβολής της τάξης ξέσπασαν σε διάφορες πόλεις, κυρίως στο Στρασβούργο, όπου η αστυνομία επενέβη σε πανεπιστημιακό χώρο κατόπιν αιτήματος του πρύτανη, και στο Παρίσι.

Από την πλευρά της η Διεθνής Αμνηστία «κατήγγειλε τη δυσανάλογη χρήση βίας εναντίον μαθητών λυκείου που διαδηλώνουν και ζήτησε την αναστολή της χρήσης εκτοξευτών σφαιρών άμυνας (LBD)».

Το μη θανατηφόροι όπλο αυτό, που χρησιμοποιείται από τις γαλλικές δυνάμεις επιβολής της τάξης για τον έλεγχο του πλήθους και την αντιμετώπιση ταραχών, είναι αμφιλεγόμενο λόγω των σοβαρών τραυμάτων που μπορεί να προκαλέσει.

Σχεδόν 400 λύκεια (από τα 3.700 της χώρας) παρέμειναν κλειστά χθες Παρασκευή.

Το κόστος των ζημιών στα λύκεια αναμένεται να ανέλθει σε αρκετά εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις.

Ισχυρό ράπισμα στην Αθήνα αποτελεί η οριστική έκθεση της Κομισιόν που πέρασε από το μικροσκόπιο τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και την οποία δημοσιεύει σήμερα ολόκληρη το powergame.

Η έκθεση διαπιστώνει ότι οι ελληνικές διαχειριστικές αρχές, παρότι χρησιμοποιούσαν ευρωπαϊκό χρήμα, επέβαλαν περιορισμούς στον ανταγωνισμό αποκλείοντας  ευρωπαϊκές εταιρείες, διόγκωναν τους στόχους καταρτίζοντας κάθε φορά πολύ μικρότερο αριθμό δικαιούχων από τον δηλωθέντα και χρέωναν αδικαιολογήτως με τις ίδιες υψηλές τιμές τη δια ζώσης κατάρτιση με την δομικά πολύ πιο φτηνή ασύγχρονη τηλεκπαίδευση.

Οι αιτιάσεις των Βρυξελλών καλύπτουν μάλιστα ολόκληρη την αλυσίδα διαχείρισης των ελληνικών προγραμμάτων κατάρτισης: από την επιλογή των δικαιούχων και τους όρους των διαγωνισμών μέχρι την παρακολούθηση των μαθημάτων και την πιστοποίηση των δεξιοτήτων.

Η έκθεση περιλαμβάνει συν τοις άλλοις αποκαλυπτικά παραδείγματα. Πρόγραμμα με στόχο την κατάρτιση 1.600 ανέργων εγγεγραμμένων στη ΔΥΠΑ, προσέλκυσε μόλις 209 άτομα, δηλαδή κάλυψε μόνο το 13% του στόχου, αναφέρει. Σε πρόγραμμα με στόχο την κατάρτιση 3.000 ατόμων με αναπηρία, συμμετείχαν μόνο 882 δικαιούχοι, καλύπτοντας το 29% του στόχου, προσθέτει.

Ολοκληρωτικό ναυάγιο καταγράφηκε ωστόσο σε πρόγραμμα επανένταξης κρατουμένων που έθετε σαν στόχο την κατάρτιση 7.500 ατόμων (5.500 ενήλικες και 2.000 ανηλίκους), τονίζει. Σε αυτό δηλώθηκε ότι συμμετείχαν 4.195 κρατούμενοι εκ των οποίων οι 3.865 ενήλικες (70% του στόχου) και οι 330 ανήλικοι (17% του στόχου). Τελικά στον  δειγματοληπτικό έλεγχο που έγινε σε 30 άτομα από το σύνολο των 4.195 συμμετεχόντων, διαπιστώθηκε όμως

• πρώτον, ότι οι 26 από τους 30 δεν είχαν καν συμπληρώσει τις ώρες και
• δεύτερον, ότι στις εξετάσεις πιστοποίησης ως τεκμήριο παρακολούθησης του προγράμματος κατάρτισης προσκομίστηκαν μόνο οι ερωτήσεις των εξεταστών, χωρίς φύλλα απαντήσεων των συμμετεχόντων ή βαθμολογίες!

Για όλη αυτήν την κοροϊδία λοιπόν η χώρα τρώει «καμπάνα». Ειδικότερα, οι Βρυξέλλες επιβάλλουν «διόρθωση» 25% στις δαπάνες των συμβάσεων που πέρασαν από τη βάσανο του ελέγχου, που θα πει ότι υποχρεώνουν την Ελλάδα να επιστρέψει το 25% των ευρωπαϊκών κονδυλίων τα οποία έχει λάβει για τα προγράμματα κατάρτισης που έλεγξαν κι εντόπισαν παρατυπίες.

Οι δηλωμένες δαπάνες αυτών των προγραμμάτων φτάνουν τα 7.799.298 ευρώ, οπότε αυτό συνεπάγεται ότι ο λογαριασμός που θα πληρωθεί αρχικά ανέρχεται στα 1.949.824,50 ευρώ.

Audit Planning Memorandum ‘Thematic Audits (2021-2027) – Audit on the functioning of the management and control systems as required by Articles 69 and 72-76 of Regulation (EU) 2021/1060 focusing on specific risks in training and upskilling actions – 1Ο λογαριασμός αυτός αναμένεται όμως να μεγαλώσει πολύ περισσότερο καθώς όσα διαπιστώθηκαν ήταν τόσο σκανδαλώδη που η εντολή των Βρυξελλών είναι η «διόρθωση»  να επεκταθεί σε όλες τις συμβάσεις των ελληνικών διαχειριστικών αρχών για τα προγράμματα κατάρτισης που εμφανίζουν τις ίδιες παρατυπίες.

Το ευρωπαϊκό έγγραφο

Η Κοινή Διεύθυνση Λογιστικού Ελέγχου για τη Συνοχή (DAC), διαβίβασε στην Ελλάδα την οριστική έκθεση ελέγχου των δράσεων κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων που έλαβαν χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ΕΚΤ+) και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ).

Παραλήπτες της κοινοτικής επιστολής, με ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου, ήταν οι επικεφαλής των διαχειριστικών αρχών των προγραμμάτων «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» και «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση».

Στο έγγραφο αυτό οι ελεγκτές της Κομισιόν καταλήγουν στη διατύπωση  «γνώμης με επιφύλαξη με σημαντικό αντίκτυπο» αναφέροντας ότι εντοπίστηκαν «σοβαρές ελλείψεις που εκθέτουν τα (σ.σ. ευρωπαϊκά) Ταμεία σε κίνδυνο παρατυπιών».

Κατατάσσουν μάλιστα – με εξευτελιστικό για τη χώρα τρόπο – το ελληνικό  σύστημα διαχείρισης και ελέγχου που αφορά την επαγγελματική κατάρτιση μέσω δημοσίων συμβάσεων στην κατηγορία 3, διευκρινίζοντας πως αυτό σημαίνει ότι  «λειτουργεί μερικώς» κι ότι «απαιτούνται  ουσιαστικές βελτιώσεις».

Το χρονικό του ελέγχου της Κομισιόν

Οι επιτόπιοι έλεγχοι του κοινοτικού οργάνου στις δύο διαχειριστικές αρχές έγιναν από τις 17 έως τις 21 Νοεμβρίου 2025 και η εργασία συνεχίστηκε εξ αποστάσεως έως τις 5 Δεκεμβρίου 2025.

Τα προκαταρκτικά ευρήματα που είχε πρώτο αποκαλύψει το Big Mouth εκδόθηκαν στις 27 Φεβρουαρίου 2026 και η ελληνική εκδοχή τους στις 7 Μαΐου 2026. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 5 Ιουνίου 2026, ενώ στις 17 Ιουλίου 2026  πραγματοποιήθηκε τεχνική συνάντηση κατόπιν ελληνικού αιτήματος. Η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), η ελληνική αρχή ελέγχου, συμμετείχε ως παρατηρητής.

Το δείγμα που έλεγξε η Κομισιόν περιλάμβανε επτά διακηρύξεις προγραμμάτων κατάρτισης, τρεις του προγράμματος «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» και τέσσερις του προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» και του Ενδιάμεσου Φορέα του Υπουργείου Εργασίας (ΥΕΚΑ), καθώς και δείγμα 110 συμμετεχόντων.

Οι δαπάνες που δηλώθηκαν στις Βρυξέλλες  για το λογιστικό έτος 2024-2025 ανέρχονταν σε 1.543.788 ευρώ για την Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), 39.585 ευρώ για τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων Πληροφορικής και Επικοινωνιών Ελλάδας (ΣΕΠΕ), 3.703.140 ευρώ για το Οικονομικό Επιμελητήριο της Ελλάδας (ΟΕΕ), 610.500 ευρώ για το Επιμελητήριο Φλώρινας και 1.902.285 ευρώ για την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης και Εφαρμογής Τομέων Βιομηχανίας, Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή (ΕΥΔΕ-ΒΕΚ).

Για τις διακηρύξεις προγραμμάτων της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής και της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) δεν είχε δηλωθεί δαπάνη.

Οι ελληνικές αρχές απέρριψαν τις πέντε από τις επτά αιτιάσεις (ευρήματα) της Επιτροπής αλλά δεν έπεισαν τους ελεγκτές – όπως φάνηκε από το ότι κατέληξαν τελικά να επιβάλλουν στην χώρα μας υψηλά πρόστιμα.

Η άδεια ΚΔΒΜ και το «φυσικό» εμπόδιο που οδήγησε σε αποκλεισμό των Ευρωπαίων ανταγωνιστών

Η πρώτη και πιο σοβαρή αιτίαση της Κομισιόν αφορά την παραβίαση των αρχών του ανταγωνισμού, με αποκλεισμό των αλλοδαπών εταιρειών. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι οι πάροχοι κατάρτισης, για να υποβάλουν προσφορά, έπρεπε να διαθέτουν άδεια Κέντρου Διά Βίου Μάθησης (ΚΔΒΜ). Η άδεια προϋποθέτει πλήρη φάκελο για κάθε κτίριο, θετική γνωμοδότηση του Εθνικού Οργανισμού Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΕΟΠΠΕΠ), άδεια δόμησης για εκπαιδευτική χρήση, πιστοποιητικό πυρασφάλειας, καταβολή τελών και τουλάχιστον μία εγκεκριμένη αίθουσα στην Ελλάδα.

Κατά την Επιτροπή, αφού σημαντικό μέρος της κατάρτισης παρεχόταν εξ αποστάσεως, οι απαιτήσεις αυτές ήταν δυσανάλογες και περιόριζαν στην πράξη τη συμμετοχή σε φορείς ήδη εγκατεστημένους στην Ελλάδα.

Η έκθεση της Κομισιόν επικαλέσθηκε τις υποθέσεις C-403/21 (NV Construct) και C-436/20 (ASADE) του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, απέρριψε το  ελληνικό επιχείρημα ότι ο προσυμβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου κάλυπτε τις διαδικασίες, σημειώνοντας ότι οι κοινοτικές αρχές δεν δεσμεύονται από αυτόν, καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν αποτελεί μέρος του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου.

Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν στην απάντησή τους ότι η άδεια ήταν νόμιμο κριτήριο επιλογής, ότι αλλοδαποί φορείς μπορούσαν να συνεργαστούν με ελληνικά ΚΔΒΜ και ότι δεν υποβλήθηκε καμία ένσταση. Η Επιτροπή απάντησε ότι η δυνατότητα αυτή δεν προβλεπόταν ρητά στις διακηρύξεις.

Ως προς τους φορείς πιστοποίησης, η Επιτροπή απέσυρε τη απαίτηση για επιστροφή ποσού στη διακήρυξη του Επιμελητηρίου Φλώρινας που αποδεχόταν ισοδύναμες διαπιστεύσεις. Για την ΕΣΑμεΑ όμως, η αναφορά στο πρότυπο ISO/IEC 17024 χωρίς τη φράση «ή ισοδύναμο» οδήγησε σε επιβολή επιστροφής ποσού 10%.

Ένας ανάδοχος για όλα

Στη δεύτερη αιτίαση, οι ελεγκτές επισήμαναν ότι και οι επτά διαγωνισμοί ομαδοποίησαν συμβουλευτική, κατάρτιση, πρακτική άσκηση και πιστοποίηση σε ενιαίο τμήμα, με γενικόλογη αιτιολόγηση περί υπηρεσιών «αλληλένδετων και αλληλοεξαρτώμενων». Στην πράξη, όμως, οι υπηρεσίες εκτελέστηκαν χωριστά από διαφορετικά μέλη ενώσεων οικονομικών φορέων και υπεργολάβους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του δείγματος, σε κάθε διαδικασία υποβλήθηκαν μόνο μία έως δύο προσφορές, ενώ κανένας οικονομικός φορέας δεν μπόρεσε να υποβάλει μόνος του προσφορά για το σύνολο του αντικειμένου.

Η Διαχειριστική Αρχή της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης ανέφερε ότι σε 2 από τις 3 περιπτώσεις που ελέγχθηκαν προκήρυξε χωριστούς διαγωνισμούς για κατάρτιση και πιστοποίηση, και ότι στη Φλώρινα, με προϋπολογισμό 2 εκατ. ευρώ, 29 ανάδοχοι μοιράστηκαν 60 υποέργα με όριο χρηματοοικονομικής επάρκειας στο 80%. Η Επιτροπή αναγνώρισε μερική συμμόρφωση, ζητώντας όμως διαίρεση σε τμήματα εντός του ίδιου διαγωνισμού.

Η τιμή της εξ αποστάσεως κατάρτισης

Η τρίτη αιτίαση αφορούσε την απουσία καθορισμού του τρόπου παροχής. Η κατανομή μεταξύ δια ζώσης και εξ αποστάσεως κατάρτισης αποφασιζόταν μετά την ανάθεση, με βάση τις προτιμήσεις των συμμετεχόντων. Η ΚΥΑ 82759/2022 όριζε  ενδεικτικό κόστος 5,30 έως 7,00 ευρώ ανά ώρα για τη δια ζώσης θεωρητική κατάρτιση και 3,50 έως 5,50 ευρώ για εξ αποστάσεως. Η τιμή της εξ αποστάσεως κατάρτισης δεν ζητήθηκε εν τούτοις από τους προσφέροντες ούτε αποτέλεσε κριτήριο ανάθεσης, ανέφεραν οι ελεγκτές προτείνοντας επιστροφή ποσού 10%.

Στόχοι στα χαρτιά

Στην πέμπτη αιτίαση οι ελεγκτές σημείωσαν την απόκλιση έως και 87% κάτω από τους αρχικούς στόχους στις τέσσερις διακηρύξεις του προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή».

Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν στην απάντησή τους ότι οι αποκλίσεις οφείλονταν στην πανδημία, στη βελτίωση της αγοράς εργασίας, σε ανταγωνιστικά προγράμματα και στις μετακινήσεις κρατουμένων, ενώ το Υπουργείο Εργασίας επικαλέστηκε ανεργία 17,8% την περίοδο 2019-2020.

Η Επιτροπή απάντησε ωστόσο ότι πολλές προσκλήσεις εκδόθηκαν μετά την έναρξη της πανδημίας και ότι οι παράγοντες αυτοί δεν δικαιολογούν την κλίμακα της υστέρησης.

Αδικαιολόγητη τιμολόγηση

Οι ελεγκτές εντόπισαν επίσης μηχανική εφαρμογή των ανώτατων τιμών της ΚΥΑ. Στην ΕΥΔΕ-ΒΕΚ η δια ζώσης κατάρτιση τιμολογήθηκε 7,00 ευρώ ανά ώρα, η συμβουλευτική 35 ευρώ ανά συνεδρία και η πιστοποίηση 150 ευρώ.

Στις διακηρύξεις των ΣΕΠΕ και ΕΣΕΕ η πιστοποίηση τιμολογήθηκε 150 ευρώ, ενώ στη διακήρυξη του ΟΕΕ η πρακτική άσκηση 3,00 ευρώ ανά ώρα, η συμβουλευτική 35 ευρώ και η πιστοποίηση 150 ευρώ.

Τα εύρη της ΚΥΑ είναι 25 έως 35 ευρώ για τη συμβουλευτική, 60 έως 150 ευρώ για την πιστοποίηση και 2,10 έως 3,00 ευρώ για την πρακτική.

Η Επιτροπή ζήτησε αναθεώρηση της ΚΥΑ ώστε να διακρίνει τη σύγχρονη από την ασύγχρονη κατάρτιση, καθώς «και οι δύο τρόποι δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να κοστίζουν ακριβώς την ίδια τιμή».

Ασύγχρονη κατάρτιση στο 80%

Στην έκτη αιτίαση αναφέρεται ότι στο δείγμα των συμμετεχόντων, η θεωρητική κατάρτιση της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης παρασχέθηκε αποκλειστικά εξ αποστάσεως. Η ασύγχρονη κατάρτιση, με προηχογραφημένο υλικό χωρίς καμία αλληλεπίδραση με εκπαιδευτή, κάλυψε το 80% στη Λέσβο, την Κοζάνη, την Καστοριά και την ΕΥΔΕ-ΒΕΚ, το 65% στη Φλώρινα και το 56% στην Αρκαδία. Στη διακήρυξη του ΟΕΕ, την Αρκαδία και τη Σάμο ο μέσος όρος ήταν 80%, ενώ η πρακτική άσκηση αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από ομαδικές μελέτες περίπτωσης. Στην ΕΣΑμεΑ, 10 από τους 20 συμμετέχοντες του δείγματος που επέλεξαν εξ αποστάσεως κατάρτιση έλαβαν 240 ώρες ασύγχρονης και 60 ώρες σύγχρονης κατάρτισης επί συνόλου 300 ωρών.

Το Υπουργείο Εργασίας αμφισβήτησε τη συγκεκριμένη αιτίαση, αναφέροντας ότι μόνο 15 από τους 30 ωφελούμενους είχαν εξ αποστάσεως κατάρτιση, ενώ και οι 15 της «πράξης 6016661» παρακολούθησαν δια ζώσης. Η ΕΣΑμεΑ υποστήριξε ότι η εξ αποστάσεως κατάρτιση κάλυψε το 37,29% έναντι εγκεκριμένου ορίου 39%, με το 62,71% δια ζώσης. Η σύσταση έκλεισε αφού οι αρχές δεσμεύτηκαν να ενισχύσουν την επαλήθευση της παρακολούθησης.

Το ναυάγιο των προγραμμάτων στις φυλακές

Η προκήρυξη των προγραμμάτων κατάρτισης για τις φυλακές, συνολικού προϋπολογισμού 24 εκατ. ευρώ και ελεγμένου ποσού 18.580.500 ευρώ, κάλυπτε 35 καταστήματα κράτησης.

Από τους 30 συμμετέχοντες του δείγματος, οι 26 δεν ολοκλήρωσαν τις υποχρεωτικές ώρες (300 για ενήλικες, 350 για ανήλικους). Δεν προσκομίστηκαν φύλλα απαντήσεων ούτε βαθμολογίες εξετάσεων, ενώ στα παρουσιολόγια υπέγραφε μόνο ο εκπαιδευτής. Μέρος της κατάρτισης έγινε με tablet, παρά την απαίτηση για δια ζώσης μαθήματα.

Η διαχειριστική αρχή είχε διενεργήσει αιφνιδιαστικούς ελέγχους από 15 έως 18 Οκτωβρίου 2024, όμως η έκθεση εγκρίθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2025, με καθυστέρηση ενός έτους, ενώ η διαδικασία προβλέπει 30 ημέρες. Η υλοποίηση της προκήρυξης για τις φυλακές αυτή υπήρξε, καθώς φάνηκε, τόσο διάτρητη που τελικά το συγκεκριμένο πρόγραμμα αποσύρθηκε με την απόφαση 78039/2026, χωρίς να δηλωθεί δαπάνη. Η Κομισιόν σημείωσε ότι καθυστέρηση ενός έτους «δεν είναι δυνατό να δικαιολογηθεί».